Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 10, Shloka 19

विभीषणोपदेशः

Vibhishana’s Counsel to Ravana and the Catalogue of Omens

Devanagari script

वायसाःसङ्घशःक्रूराव्याहरन्तिसमन्ततः ।समवेताश्चदृश्यन्तेविमानाग्रेषुसङ्घशः ।।।।

Transliteration

vāyasāḥ saṅghaśaḥ krūrā vyāharanti samantataḥ | samavetāś ca dṛśyante vimānāgreṣu saṅghaśaḥ ||

Translation

残忍な烏が群れをなして四方で荒々しく鳴き、集まっては群れ群れに、空中の宮殿の頂にとまっているのが見える。

Word by Word

• वायसाः: crows
• वायसाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वायस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सङ्घशः: in flocks
• सङ्घशः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सङ्घशस् (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb: in groups/flocks)

• क्रूराः: cruel, harsh
• क्रूराः: कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्रूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् वायसाः प्रति

• व्याहरन्ति: cry out, utter
• व्याहरन्ति: क्रिया (Kriya/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि+आ+√हृ (धातु; शब्दे)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• समन्ततः: all around
• समन्ततः: देशाधिकरण/क्रियाविशेषण (Spatial adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb: on all sides)

• समवेताः: gathered together
• समवेताः: कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्+अव+√इ (धातु) क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (gathered)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (conjunction)

• दृश्यन्ते: are seen
• दृश्यन्ते: क्रिया (Kriya/Verb)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• विमान-अग्रेषु: on the tops of aerial chariots
• विमान-अग्रेषु: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Noun
• Root: विमान + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः: विमानस्य अग्रे

• सङ्घशः: in groups
• सङ्घशः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सङ्घशस् (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb)

Context

Wild crows are seen in flocks all over the top of aerial chariot sounding harsh gathered in groups.

Characters & Entities

• vimāna (aerial palace/chariot)
• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Ignoring dharma invites public and cosmic warning signs; ominous imagery urges a ruler to heed truth before disaster becomes inevitable.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa describes ominous bird-behavior around royal structures, intensifying the sense of looming catastrophe.

Which character virtue is emphasized?

Alertness to moral signals: Vibhīṣaṇa connects external disturbances with internal ethical failure.