Shloka 22

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

Devanagari script

ततस्तां प्रस्थितश्शालां ददर्श महतीं शुभाम्।रावणस्य मनः कान्तां कान्तामिव वरस्त्रियम्।।5.9.22।।

Transliteration

tatas tāṃ prasthitaḥ śālāṃ dadarśa mahatīṃ śubhām |

rāvaṇasya manaḥ kāntāṃ kāntām iva varastriyam ||5.9.22||

Translation

そして進みゆくと、彼は広大で瑞々しく輝く大広間を見た。それはラーヴァナの心に最も愛され、まるで寵愛される正妃のようであった。

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla (काल/Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: क्रम/हेतुवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; (शालाम्)

• प्रस्थितः: having proceeded
• प्रस्थितः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: प्र + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे 'having set out'

• शालाम्: hall, palace-chamber
• शालाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriyā (क्रिया/Action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमा-पुरुषः, एकवचन

• महतīm: great, large
• महतīm: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्)

• शुभाम्: auspicious, splendid
• शुभाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्)

• रावणस्य: of Ravana
• रावणस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• मनः-कान्ताम्: dear to the heart
• मनः-कान्ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शालाम्); तत्पुरुषः (मनसः कान्ता)

• कान्ताम्: beloved (lady)
• कान्ताम्: Upameya (उपमेय/Thing compared)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमेय-विशेषणम् (शालाम्)

• इव: like
• इव: Upamā (उपमा/Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय

• वर-स्त्रियम्: a chief/choice woman (queen)
• वर-स्त्रियम्: Upamāna (उपमान/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमानम्; कर्मधारयः (वरा स्त्री)

Context

Then he proceeded to an auspicious hall, which was Ravana's favourite like his chief queen dear to his heart.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa
• śālā (hall)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Attachment (kāma/āsakti) is subtly foregrounded: what is ‘dear to the heart’ can bind one. The Ramayana’s dharma-vision values disciplined desire under truth, not indulgent attachment.

What is the narrative situation?

Guided deeper inside, Hanumān reaches and observes a principal hall especially dear to Rāvaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Courage with caution: Hanumān advances into the enemy’s most intimate spaces, yet remains observant and controlled.