Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 68, Shloka 16

सीताया यशोधर्मविचारः

Sita’s Counsel on Honor, Rescue-Strategy, and Hanuman’s Reassurance

Devanagari script

तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्।निशम्याहं तत श्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रुवम्।।।।

Transliteration

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam | niśamyāhaṃ tataḥ śeṣaṃ vākyam uttaram abruvam ||

Translation

その言葉――趣旨を備え、恭しく、理にかなったもの――を聞き終えて、私は続いて答えの残りを述べた。

Word by Word

• तदर्थोपहितम्: endowed with that purpose/meaning
• तदर्थोपहितम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: तद्-अर्थ-उपहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying) वाक्यम्; समासः: तत्पुरुष (तदर्थेन उपहितम् = endowed with that purpose/meaning)

• वाक्यम्: speech/statement
• वाक्यम्: कर्म (Karma/Object of niśamya)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रश्रितम्: courteous/pliant
• प्रश्रितम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: प्रश्रित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्

• हेतुसंहितम्: supported by reasoning
• हेतुसंहितम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: हेतु-संहित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्; समासः: तत्पुरुष (हेतुना संहितम् = accompanied by reason)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• ततः: then
• ततः: अव्यय (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereafter)

• शेषम्: remaining
• शेषम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तरम्: replying/further
• उत्तरम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् वाक्यम्

• अब्रुवम्: I said
• अब्रुवम्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

Context

"Hearing the meaningful, courteous and reasonable words of Sita, I replied :

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in communication: ideal counsel is meaningful, respectful, and rational—speech should serve truth and right action, not impulse.

What is the narrative situation?

Hanumān acknowledges the quality of Sītā’s counsel and proceeds to give his further response.

Which character virtue is emphasized?

Mutual respect and disciplined speech: Sītā’s reasoned counsel and Hanumān’s attentive, truthful reply.