Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 46›Shloka 12
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 12

षट्चत्वारिंशः सर्गः

Ravana Deploys Five Generals; Hanuman Destroys the Commanders and the Remaining Host

Devanagari script

महत्सत्त्वमिदं ज्ञेयं कपिरूपं व्यवस्थितम्।।।।प्रयत्नं महदास्थाय क्रियतामस्य निग्रहः।

Transliteration

mahat sattvam idaṃ jñeyaṃ kapirūpaṃ vyavasthitam |

prayatnaṃ mahad āsthāya kriyatām asya nigrahaḥ ||

Translation

確かに知れ。ここに立つのは、猿の姿に身を置く大いなる存在である。ゆえに並々ならぬ努力を尽くし、これを制し、捕らえる手立てを講じよ。

Word by Word
महत्great
महत्:
विशेषणम् (qualifier of सत्त्वम्)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular) — समासे पूर्वपदम्
सत्त्वम्being; nature; strength
सत्त्वम्:
कर्तृ/कर्म-सम्बन्धः (subject/complement in equational sense)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular)
इदम्this
इदम्:
विशेष्य-निर्देशः (deictic to the subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular)
ज्ञेयम्to be understood; should be known
ज्ञेयम्:
विधेय-विशेषणम् (predicative: ‘to be understood’)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + यत् (कृत्-प्रत्यय) → ज्ञेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular)
कपिmonkey
कपि:
समास-पूर्वपद-निर्देशकः
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग (compound member); प्रातिपदिकम्
रूपम्form
रूपम्:
विशेष्य (head of compound)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular) — समासे उत्तरपदम्
कपिरूपम्a monkey-form
कपिरूपम्:
विधेय-सम्बन्धः (apposition/complement to ‘इदम्’)
TypeNoun
Rootकपि + रूप (प्रातिपदिक-द्वयम्)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative: ‘कपेः रूपम्’); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular)
व्यवस्थितम्established; settled; determined
व्यवस्थितम्:
विधेय-विशेषणम् (predicative qualifier)
TypeAdjective
Rootव्यव + स्था (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय) → व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular)
प्रयत्नम्effort
प्रयत्नम्:
कर्म (object of आस्थाय)
TypeNoun
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (masculine accusative singular)
महत्great
महत्:
विशेषणम् (qualifier of प्रयत्नम्)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (masculine accusative singular) — प्रयत्नम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
आस्थायhaving undertaken; having resorted to
आस्थाय:
पूर्वकाल-क्रिया (prior action to main verb)
TypeIndeclinable
Rootआ + स्था (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); क्रियाविशेषणभावः (adverbial: ‘having undertaken’)
क्रियताम्let (it) be done; should be done
क्रियताम्:
मुख्यक्रिया (main predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट्-लकारः (imperative); कर्मणि प्रयोगः (passive); प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd person singular): ‘let it be done’
अस्यof him; his
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation to निग्रहः)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (masculine genitive singular)
निग्रहःcapture; restraint; subjugation
निग्रहः:
कर्म-भावः/विधेय (that which is to be done; subject of passive injunction)
TypeNoun
Rootनि + ग्रह (धातु/प्रातिपदिक-निर्माण) → निग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (masculine nominative singular)
Context

"It should be understood that he has taken the form of a monkey. You have to put in extraordinary effort to capture him by acting in a suitable manner.

Characters & Entities
R
Rāvaṇa
H
Hanumān

FAQs

Do not judge by appearance: dharma requires seeing the true capacity behind an outer form and responding responsibly.

Rāvaṇa recognizes Hanumān as no ordinary monkey and commands intensified efforts to restrain him.

Strategic discernment: identifying the real nature of a threat and adapting tactics accordingly.

←Previous Verse
Next Verse→