Shloka 1

प्रमदावनविध्वंसः | The Devastation of the Pleasure-Garden

Ashoka Vatika

Devanagari script

स च वाग्भिः प्रशस्ताभिर्गमिष्यन्पूजितस्तया।तस्माद्देशादपक्रम्य चिन्तयामास वानरः।।।।

Transliteration

sa ca vāgbhiḥ praśastābhir gamiṣyan pūjitas tayā | tasmād deśād apakramya cintayāmāsa vānaraḥ ||5.41.1||

Translation

彼は彼女のすぐれた言葉により讃えられ、出立しようとして、その場を退き、猿将（ヴァーナラ）は思索をめぐらせた。

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (तद्-शब्दः)

• च: and
• च: सम्बन्ध/समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: "and")

• वाग्भिः: with words
• वाग्भिः: करणम्
• Type: Noun
• Root: वाच् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करणे), बहुवचनम्

• प्रशस्ताभिः: with praised/choice (words)
• प्रशस्ताभिः: करणम्
• Type: Adjective
• Root: प्रशस्त (विशेषण-प्रातिपदिक; √शंस् + प्र + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (वाग्भिः इति विशेष्यस्य)

• गमिष्यन्: about to depart / intending to go
• गमिष्यन्: कर्ता (कृदन्तेन सह क्रियाविशेषणभावः)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + इष्यत् (भविष्यत्-कृदन्त)
• Form: भविष्यत्कालिक-कर्तरि-शतृ-प्रत्ययान्तः (future active participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृ-समनाधिकरणम् (सः/वानरः)

• पूजितः: honoured
• पूजितः: कर्म (पूजनक्रियायाः) / कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु) + क्त (कर्मणि कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि-क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृ-समनाधिकरणम् (सः/वानरः)

• तया: by her
• तया: कर्ता (पूजितः इत्यस्य पूजनकर्त्री)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (कर्तृ/करणे), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: अपादानम्
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (अत्र देश-सम्बन्धे), पञ्चमी-विभक्तिः (अपादाने), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• देशात्: from the place
• देशात्: अपादानम्
• Type: Noun
• Root: देश (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादाने), एकवचनम्

• अपक्रम्य: having moved away
• अपक्रम्य: क्रियाविशेषणम् (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: अप + √क्रम् (धातु) + ल्यप् (अव्ययीभाव/क्त्वान्त-समकक्ष)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययकृदन्तः (gerund), पूर्वकालिकक्रिया (having moved away/withdrawn)

• चिन्तयामास: began to think / thought
• चिन्तयामास: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चिन्त् (धातु) + णिच् (चिन्तय) + आमास (परस्मैपद-परिप्रयोगः)
• Form: लिट्-लकारः (परिप्रयोगः/परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त-धातुरूपम् (causative stem: चिन्तय-)

• वानरः: the vanara (monkey)
• वानरः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वानर (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्

Context

Having been honoured and praised by Sita's words, Hanuman prepared to depart from Sita's presence.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā
• Aśoka-vana (implied by context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes responsible action guided by reflection: Hanumān does not act impulsively but thinks carefully after receiving Sītā’s charge, aligning strength with discernment.

What is the narrative situation?

After meeting Sītā and receiving her message and token, Hanumān prepares to leave and considers his next steps in Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s prudence (viveka) and dutiful service as a messenger.