Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

लङ्काप्रवेशः

Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka

दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।

dīkṣitān jaṭilān muṇḍān gojināmbaravāsasaḥ |

darbhamuṣṭipraharaṇān agnikuṇḍāyudhāṃs tathā ||5.4.15||

kūṭamudgarapāṇīṃś ca daṇḍāyudhadharān api |

ekākṣān ekakarṇāṃś ca lambodarapayodharān ||5.4.16||

karālān bhugnavaktrāṃś ca vikaṭān vāmanāṃs tathā |

dhanvinaḥ khaṅginaś caiva śataghnīmusalāyudhān ||5.4.17||

parighottamahastāṃś ca vicitrakavacojjvalān |

nātisthūlān nātikṛśān nātidīrghātihrasvakān ||5.4.18||

nātigaurān nātikṛṣṇān nātikubjān na vāmanān |

virūpān bahurūpāṃś ca surūpāṃś ca suvarcasaḥ ||5.4.19||

dhvajīn patākinaś caiva dadarśa vividhāyudhān |

彼はさまざまな羅刹を見た。ある者は祭儀により清められ、ある者は結髪を垂らし、ある者は剃髪し、ある者は牛皮を衣としていた。ある者はダルバ草をひと握り武器とし、ある者は火供(護摩)の器具を武器として携えていた。鉄の槌を手にする者、杖を武器とする者もいた。片目の者、片耳の者、腹や胸の垂れた者もいた。凄まじく恐ろしい者、顔の歪んだ者、異形の者、また小人のような者もいた。弓を引く者、剣を帯びる者、重い棍棒や投擲の武器を持つ者もいた。手が鉄の棒のような者もおり、奇妙な鎧に輝いていた。さらに、太りすぎず痩せすぎず、背が高すぎず低すぎず、白すぎず黒すぎず、猫背でも極端に矮小でもない者たちもいた。醜い者、多様な姿の者、そして端正で光り輝く者もいて、幡や旗を掲げ、さまざまな武器を備えていた。

tataḥthen
tataḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of sequence)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
madhyaṃ-gatamgone to the middle (zenith)
madhyaṃ-gatam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmadhya (प्रातिपदिक) + gata (कृदन्त; √gam)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः द्वितीया-तत्पुरुषः (madhyaṃ gataḥ)
aṃśumantamthe radiant one
aṃśumantam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṃśumant (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्यः (the moon)
jyotsnā-vitānama canopy of moonlight
jyotsnā-vitānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjyotsnā (प्रातिपदिक) + vitāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (jyotsnāyāḥ vitānam)
mahatgreat
mahat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies vitānam)
udvamantamspreading forth, emitting
udvamantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootud-√vam (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), परस्मैपदी-प्रयोगः, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies aṃśumantam)
dadarśasaw
dadarśa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
dhīmānintelligent
dhīmān:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies saḥ)
diviin the sky
divi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
bhānumantamsun-like, radiant
bhānumantam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhānumant (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान-प्रयोगः (as if sun-like)
goṣṭhein a cowshed/stall
goṣṭhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootgoṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
vṛṣama bull
vṛṣam:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootvṛṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान (compared object)
mattamintoxicated
mattam:
Upamāna (उपमान)
TypeAdjective
Rootmatta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies vṛṣam)
ivalike
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
bhramantammoving about, roaming
bhramantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootbhram (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), परस्मैपदी, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies aṃśumantam)

He observed large contingents of demons lining the highway and spies of Ravana stationed in the middle of the city.

H
Hanumān
R
Rākṣasas
D
darbha grass
A
agnikuṇḍa (fire-altar/sacrificial apparatus)
B
banners (dhvaja)
F
flags (patākā)

FAQs

The verse implicitly contrasts outer marks (rites, ascetic signs, sacred implements) with inner conduct: dharma is not costume or ritual display, but righteous orientation—here, sacred objects are even turned into weapons.

While scouting Laṅkā, Hanumān catalogs the city’s defenders—an intimidating, varied array of armed Rākṣasas—assessing the threat landscape for the rescue mission.

Alertness and analytical perception: Hanumān carefully notes details of opponents (weapons, formations, physiques), showing disciplined intelligence in service of a dharmic aim.