Shloka 8

Sundarakāṇḍa Sarga 32

Sītā’s Perplexity and Recognition of Hanumān

Devanagari script

सा तं समीक्ष्यैव भृशं विसंज्ञा गतासुकल्पेन बभूव सीता।चिरेण संज्ञां प्रतिलभ्य भूयो विचिन्तयामास विशालनेत्रा।।।।

Transliteration

sā taṁ samīkṣyaiva bhṛśaṁ visaṁjñā gatāsukalpena babhūva sītā |

cireṇa saṁjñāṁ pratilabhya bhūyo vicintayāmāsa viśālanetrā ||

Translation

彼を見たその瞬間、シーターは気を失い、命さえ去るかのようであった。久しくして意識を取り戻すと、大きな瞳の彼女は再び思いを巡らせた。

Word by Word

• सा: she (Sita)
• सा: कर्ता (Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ); एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः (कर्म); एकवचनम्

• समीक्ष्य: having looked at
• समीक्ष्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); धातुः: सम्+ईक्ष्; अर्थः: दृष्ट्वा/अवलोक्य

• एव: indeed/just
• एव: सम्बन्ध/निपातार्थ (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात)
• Form: निपातः (emphatic particle)

• भृशम्: greatly, intensely
• भृशम्: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)

• विसंज्ञा: unconscious, senseless
• विसंज्ञा: कर्तृ-विशेषण (Predicate adjective of agent)
• Type: Adjective
• Root: वि + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (सा इति कर्तरि)

• गतासुकल्पेन: as if (she were) almost dead
• गतासुकल्पेन: करण/प्रकार (Manner/Instrumental of comparison)
• Type: Adjective
• Root: गत + असु + कल्प (प्रातिपदिक-समास)
• Form: समासः: गतासुः (गताः असवः यस्य/या) + कल्पः (सदृशः) इति; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे साधारण-प्रयोगः; क्रियाविशेषणवत् (instrumental of manner: 'as if')

• बभूव: became, was
• बभूव: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता (Agent)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्तृसमनाधिकरणम् (apposition to सा)

• चिरेण: after a long time
• चिरेण: कालाधिकरण (Temporal adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम्; कालवाचक-तृतीया (instrumental of time: 'after a long time')

• संज्ञाम्: consciousness, senses
• संज्ञाम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• प्रतिलभ्य: having regained
• प्रतिलभ्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: प्रति + लभ् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); धातुः: प्रति+लभ्; अर्थः: पुनः प्राप्त्वा

• भूयः: again
• भूयः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय-प्रयोग)
• Form: अव्ययम् (adverb: पुनः/अधिकम्)

• विचिन्तयामास: began to think, pondered
• विचिन्तयामास: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वि + चिन्त् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्; 'आमास' इति लिट्-प्रयोगे पुनरुक्त-प्रत्ययात्मक-रूपम् (periphrastic perfect-like usage)

• विशालनेत्रा: large-eyed
• विशालनेत्रा: कर्तृ-विशेषण (Epithet of agent)
• Type: Adjective
• Root: विशाल + नेत्र (प्रातिपदिक-समास)
• Form: कर्मधारय-समासः: विशालानि नेत्राणि यस्याः सा; स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्तृ-विशेषणम् (सीतायाः)

Context

Overcome with sorrow and fear, noble Sita sobbed pitiably muttering repeatedly. 'O Rama, O Rama, O Lakshmana'.

Characters & Entities

• Sītā
• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes patience and truthful assessment: even amid overwhelming emotion, Sītā returns to conscious reflection rather than surrendering to confusion.

What is the narrative situation?

Sītā repeatedly swoons due to fear and strain, then slowly regains awareness and resumes careful thought.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s resilience—recovering composure to judge what is true.