Shloka 6

सीताविलापः

Sita’s Lament and Resolve under Threat

Devanagari script

नूनं ममाङ्गान्यचिरादनार्यः शस्त्रैश्शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः।तस्मिननागच्छति लोकनाथे गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः।।5.28.6।।

Transliteration

nūnaṃ mamāṅgāny acirād anāryaḥ śastraiḥ śitaiś chetsyati rākṣasendraḥ | tasmin anāgacchati lokanāthe garbhasthajantor iva śalyakṛntaḥ ||5.28.6||

Translation

世界の主（ラーマ）が間に合わなければ、間もなくあの卑劣な羅刹の王は、鋭い武器で私の手足を切り刻むでしょう。胎児を子宮から取り出す執刀医のように。

Word by Word

• नूनम्: surely, certainly
• नूनम्: क्रियाविशेषणम् (modifies verb)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
• Form: अव्ययम्; निश्चयार्थक-क्रियाविशेषणम् (indeclinable adverb of certainty)

• मम: my
• मम: सम्बन्धः/षष्ठी (possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः (genitive), एकवचनम्; लिङ्गम्—(त्रिलिङ्ग-प्रयोगः) (pronoun, gen. sg.)

• अङ्गानि: limbs, body-parts
• अङ्गानि: कर्म (object of छेत्स्यति)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (nom./acc.), बहुवचनम्

• अचिरात्: soon, before long
• अचिरात्: कालाधिकरणम् (temporal adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: अचिर (प्रातिपदिकम्)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगः; पञ्चमी-एकवचनान्त-रूपेण कालवाचकमव्ययम् (ablatival adverb: 'in a short time/from soon')

• अनार्यः: vile, ignoble
• अनार्यः: कर्तृ (as qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: अनार्य (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः (nom.), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies राक्षसेन्द्रः)

• शस्त्रैः: with weapons
• शस्त्रैः: करण (instrument)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; तृतीया-विभक्तिः (instr.), बहुवचनम्

• शितैः: sharp
• शितैः: करण (as qualifier of instrument)
• Type: Adjective
• Root: शित (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; तृतीया-विभक्तिः (instr.), बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifies शस्त्रैः)

• छेत्स्यति: will cut, will sever
• छेत्स्यति: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातुः) (छेदने)
• Form: लृट्-लकारः (simple future); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• राक्षसेन्द्रः: the lord of demons (Rāvaṇa)
• राक्षसेन्द्रः: कर्तृ (subject of छेत्स्यति)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + इन्द्र (प्रातिपदिके) (राक्षसानाम् + इन्द्रः)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः (nom.), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpurusha: 'lord of demons')

• तस्मिन्: when he/that one (is) ...; in his (case)
• तस्मिन्: अधिकरण (locative absolute frame with अनागच्छति)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम; सप्तमी-विभक्तिः (loc.), एकवचनम्; (refers to 'him/that one')

• अनागच्छति: does not come, has not yet come
• अनागच्छति: क्रिया (subordinate/absolute clause verb)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातुः) (गत्यर्थे)
• Form: लट्-लकारः (present); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; नञ्-पूर्वकं (negated): 'does not come/has not come'

• लोकनाथे: in/when the lord of the world (Rāma) (has not come)
• लोकनाथे: अधिकरण (locative with तस्मिन् ... अनागच्छति)
• Type: Noun
• Root: लोक + नाथ (प्रातिपदिके) (लोकस्य + नाथः)
• Form: पुंलिङ्गम्; सप्तमी-विभक्तिः (loc.), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpurusha: 'lord of the world')

• गर्भस्थजन्तोः: of the foetus (womb-dwelling being)
• गर्भस्थजन्तोः: सम्बन्धः/षष्ठी (genitive with शल्यकृन्तः—'of the foetus')
• Type: Noun
• Root: गर्भस्थ + जन्तु (प्रातिपदिके) (गर्भे स्थितः + जन्तुः)
• Form: पुंलिङ्गम्; षष्ठी-विभक्तिः (gen.), एकवचनम्; कर्मधारयः (descriptive: 'womb-abiding creature/foetus')

• इव: like, as
• इव: उपमान-सम्बन्धसूचक (comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्ययम्)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम् (indeclinable particle of comparison)

• शल्यकृन्तः: one who cuts out a splinter; a surgeon/barber
• शल्यकृन्तः: कर्तृ (subject of implied 'is/acts')
• Type: Noun
• Root: शल्य + कृन्त (प्रातिपदिके) (शल्यं + कृन्तति इति)
• Form: पुंलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः (nom.), एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (object-based: 'one who cuts (removes) a splinter/foreign body')

Context

"If the lord of the world does not come here before that (time fixed by Ravana) the vile lord of demons will cut me into pieces with weapons just as a barber would cut to pieces the foetus with a sharp knife (in order to save a pregnant woman).

Characters & Entities

• Sītā
• Rāvaṇa
• Rāma (lokanātha)
• rākṣasa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Endurance in righteousness despite fear: even while anticipating violence, Sītā’s concern is not to compromise dharma; she looks to lawful protection (Rāma) rather than surrender.

What is the narrative situation?

Sītā fears Rāvaṇa will mutilate/kill her if Rāma does not reach Laṅkā before the deadline.

Which character virtue is emphasized?

Courage under suffering and steadfast reliance on truth and rightful rescue.