Shloka 35

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

Devanagari script

मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः।तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः।।।।

Transliteration

mada-vyāyāma-khinnās tā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |

teṣu teṣv avakāśeṣu prasuptās tanu-madhyamāḥ ||

Translation

酔いと疲れにうちひしがれ、羅刹王の女たち――細き腰の者らは――あちらこちら、さまざまな場所で眠りに落ちていた。

Word by Word

• मद-व्यायाम-खिन्नाः: wearied by intoxication and exertion
• मद-व्यायाम-खिन्नाः: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Adjective
• Root: मद (प्रातिपदिक) + व्यायाम (प्रातिपदिक) + खिन्न (प्रातिपदिक/कृदन्त-प्रायः)
• Form: समासः: तत्पुरुषः ‘मदेन व्यायामेन च खिन्नाः’ (wearied by intoxication and exertion); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nominative plural, feminine)

• ताः: those (women)
• ताः: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nominative plural, feminine)

• राक्षस-इन्द्रस्य: of the demon-king
• राक्षस-इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी / Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: षष्ठी-तत्पुरुषः ‘राक्षसानाम् इन्द्रः’ (king of demons); पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive singular, masculine)

• योषितः: women, wives
• योषितः: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Noun
• Root: योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nominative plural, feminine)

• तेषु: in those
• तेषु: अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम् (Locative plural); सर्वनाम-विशेषणम्

• तेषु: in various
• तेषु: अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम् (Locative plural); पुनरुक्ति (here and there)

• अवकाशेषु: places, spaces
• अवकाशेषु: अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
• Type: Noun
• Root: अवकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम् (Locative plural, masculine)

• प्रसुप्ताः: asleep
• प्रसुप्ताः: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Adjective
• Root: प्र + √स्वप् (धातु) → प्रसुप्त (कृदन्त-क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nominative plural, feminine); क्त-प्रत्ययान्तः

• तनु-मध्यमाः: slender-waisted
• तनु-मध्यमाः: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Adjective
• Root: तनु (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: बहुव्रीहिः ‘तनु मध्यं यस्याः’ (whose waist/middle is slender); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nominative plural, feminine)

Context

Exhausted by drinking and indulging in amorous sport, the consorts of Ravana slept here and there with their visible slender waists.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa
• Rāvaṇa’s wives

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The scene illustrates the ethical cost of indulgence without restraint: lack of self-governance weakens awareness and dignity, whereas dharma emphasizes moderation and clarity.

What is the narrative situation?

Hanumān sees the aftermath of revelry in the palace: women asleep in scattered places, exhausted.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s moral steadiness—he remains uncorrupted by the environment and continues his truthful search.