Shloka 57

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिमालं महार्णवम्।।।।पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः।

Transliteration

pibann iva babhau cāpi sormimālaṃ mahārṇavam |

pipāsur iva cākāśaṃ dadṛśe sa mahākapiḥ ||

Translation

彼は、波の花輪に飾られた大海を飲み干すかのように見え、かの偉大なるヴァーナラは、まるでそれに渇く者のように天空を仰いだ。

Word by Word

• पिबन्: drinking
• पिबन्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पा (धातु) → पिबत्/पिबन् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ/Present participle)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकाले कृदन्तः; क्रियाविशेषणवत्

• इव: as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम्

• बभौ: appeared
• बभौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle: also/even)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ऊर्मि-मालम्: having a garland of waves
• ऊर्मि-मालम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक) + माला (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (ऊर्मिणां माला = garland/series of waves); विशेषणम् (महार्णवम्)

• महा-अर्णवम्: the great ocean
• महा-अर्णवम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः

• पिपासुः: thirsty, desiring to drink
• पिपासुः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पिपासु (प्रातिपदिक; desiderative adjective from √पा)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इच्छार्थक-विशेषणम् (desirous)

• इव: as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• आकाशम्: the sky
• आकाशम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• ददृशे: looked at, beheld
• ददृशे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• महा-कपिः: the great monkey (Hanuman)
• महा-कपिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः

Context

While he was looking upward, that great vanara appeared as if, parched with thirst, he was gulping the entire ocean with its rising waves.

Characters & Entities

• Hanumān
• mahārṇava (ocean)
• ākāśa (sky)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma can demand the ‘impossible’: the verse poetically frames Hanumān’s extraordinary capacity as arising from righteous intent and unwavering loyalty to truth.

What is the narrative situation?

While crossing the ocean, Hanumān’s immense form and upward gaze are described through grand similes.

Which character virtue is emphasized?

Utsāha (indomitable zeal)—a tireless drive to complete the mission for Sītā and Rāma.