Shloka 148
समुद्रलङ्घनारम्भः
Commencement of the Ocean-Crossing
Devanagari script
बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति।।।।
Transliteration
balam icchāmahe jñātuṁ bhūyaś cāsya parākramam | tvāṁ vijeṣyaty upāyena viṣādaṁ vā gamiṣyati ||
Translation
われらは彼の力を知り、さらにその武勇をもう一度確かめたい。巧みに汝を打ち破るのか、それとも失意に沈むのか。
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb
उक्ताaddressed
उक्ता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine, Nominative, Singular; ‘having been addressed’
तुbut/indeed
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात; contrastive particle
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine, Nominative, Singular
देवीthe goddess/divine lady
देवी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine, Nominative, Singular; apposition to सा
दैवतैःby the gods
दैवतैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदैवत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Neuter, Instrumental, Plural
अभिसत्कृताhonoured
अभिसत्कृता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + सत् + कृ (धातु) → अभिसत्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine, Nominative, Singular; ‘honoured’
समुद्रमध्येin the middle of the ocean
समुद्रमध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमुद्र + मध्य (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-तत्पुरुष (समुद्रस्य मध्ये), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Locative, Singular
सुरसाSurasa
सुरसा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुरसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Feminine, Nominative, Singular
बिभ्रतीbearing, assuming
बिभ्रती:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभृ (धातु) → बिभ्रत् (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Present active participle, Feminine, Nominative, Singular
राक्षसम्demonic
राक्षसम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; qualifying वपुः
वपुःbody, form
वपुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
विकृतम्distorted, monstrous
विकृतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + कृ (धातु) → विकृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; qualifying वपुः
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction
विरूपम्ugly, misshapen
विरूपम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; qualifying वपुः
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction
सर्वस्यof all
सर्वस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive, Singular (collective sense ‘of all’)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction
भयावहम्fear-bringing
भयावहम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभय + आवह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (भयं आवहति इति), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; qualifying वपुः
प्लवमानम्leaping/flying
प्लवमानम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootप्लु (धातु) → प्लवमान (शानच्-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्यय (आत्मनेपदी), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Present participle, Masculine, Accusative, Singular; qualifying हनूमन्तम्
हनूमन्तम्Hanuman
हनूमन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहनूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular
आवृत्यhaving surrounded
आवृत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + वृत् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (ल्यप्-रूप), पूर्वकालिक; Gerund ‘having surrounded/covered’
इदम्this (speech)
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect, 3rd person singular
हindeed (narrative)
ह:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात; narrative particle
Context
"We want to assess his strength, valour and intelligence once again. We wish to know whether he will win or give way to despondency".
Characters & Entities
H
HanumanS
SurasāG
Gods (Devas)FAQs
Dharma includes resilience: righteousness is measured not only by power but by the refusal to surrender to despair.
The gods explain the purpose of Surasā’s obstruction: to assess Hanuman’s strength, valor, and strategic intelligence.
Hanuman’s upāya (skillful means) and emotional steadiness under pressure.