Home›Ramayana›Kishkindha Kanda›Sarga 9›Shloka 19
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 19

वालि–मायावी–बिलप्रवेशः

Vali’s Pursuit of Mayavi and the Cave Episode

Devanagari script

अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम्।पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया4.9.19।।शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतस्सखे।गूहमानस्य मे तत्त्वं यत्नतो मन्त्रिभिश्श्रुतम्4.9.20।।

Transliteration

ahaṃ tv avagato buddhyā cihnais tair bhrātaraṃ hatam | pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā || 4.9.19 ||

śokārtaś codakaṃ kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe | gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam || 4.9.20 ||

Translation

友よ、それらの徴から、兄が討たれたのだと私は悟った。山ほどの巨岩で洞窟の入口を塞ぎ、悲嘆に沈みつつ亡き者への水の供養を行って、キシュキンダーへ戻った。真実を隠そうと努めたが、家臣たちは丹念な働きでそれを見抜いた。

Word by Word
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; एकवचन, प्रथमा (कर्ता)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
अवगतःunderstood
अवगतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-कृदन्त प्रयुक्तं क्रियापदवत्; पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; “came to know/understood”
बुद्ध्याby (my) understanding
बुद्ध्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (करण)
चिह्नैःby signs
चिह्नैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootचिह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (करण)
तैःby those
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, बहुवचन, तृतीया; ‘चिह्नैः’ इत्यस्य विशेषणम्
भ्रातरम्(my) brother
भ्रातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
हतम्killed
हतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootहत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हन् (धातु) + क्त)
Formक्त-कृदन्त; पुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘भ्रातरम्’ इत्यस्य विशेषणम्
पिधायhaving blocked
पिधाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपि-√धा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); “having closed/blocked”
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
बिल-द्वारम्cave-entrance
बिल-द्वारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘बिलस्य द्वारम्’); नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
शिलयाwith a rock
शिलया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (करण)
गिरि-मात्रयाof mountain-size
गिरि-मात्रया:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपमान-निर्देश: ‘गिरिमात्रा’ = mountain-sized); स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया; ‘शिलया’ इत्यस्य विशेषणम्
शोक-आर्तःafflicted with grief
शोक-आर्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशोक (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तृतीया/हेतु-भाव: ‘शोकेन आर्तः’); पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
उदकम्water (libation)
उदकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
कृत्वाhaving performed
कृत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); “having done/made (the water-offering)”
किष्किन्धाम्to Kishkindha
किष्किन्धाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिष्किन्धा (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म/गन्तव्य)
आगतःcame
आगतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-कृदन्त प्रयुक्तं क्रियापदवत्; पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘अहम्’ कर्ता
सखेO friend
सखे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, सम्बोधन (vocative)
गूहमानस्यof (me) hiding
गूहमानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootगूहमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गूह् (धातु) + शानच्)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्), आत्मनेपदभाव; पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; ‘मे’ इत्यस्य सम्बन्धे—“of me who was hiding”
मेmy/of me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध)
तत्त्वम्truth
तत्त्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)
यत्नतःcarefully
यत्नतः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयत्नतः (अव्यय; यत्न-शब्दात् तसिल्)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: carefully/with effort)
मन्त्रिभिःby ministers
मन्त्रिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (करण/कर्तृसाधन)
श्रुतम्was heard/learnt
श्रुतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √श्रु (धातु) + क्त)
Formक्त-कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; भावे प्रयोगः—“was heard/learnt” (तत्त्वम् understood as object)
Context

'O friend! by those signs I understood that my brother was killed and concluding that way I blocked the entrance of the cave with a rock of the size of a mountain and offered oblations to my brother and came to Kishkinda. I intended to hide the fact of Vali's death. But the ministers came to know the truth with their efforts.

Characters & Entities
S
Sugrīva
V
Vāli
K
Kiṣkindhā
M
ministers (mantrin)
C
cave (bila)

FAQs

Dharma requires both rite and truth: Sugrīva performs the proper funerary offering, yet the narrative also stresses satya—truth surfaces despite attempts to conceal it.

Sugrīva infers Vāli’s death from signs, seals the cave, performs rites, returns to Kiṣkindhā, and tries to hide the matter; ministers uncover the reality.

A sense of ritual responsibility (śrāddha-like duty) alongside political caution; the ministers’ diligence also highlights commitment to truth.

←Previous Verse
Next Verse→