Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

ताराविलापः

Tārā’s Lament over Vāli

ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनः पर्युपासते।एषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः।।मम चेमा गिरः श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे।

ṛkṣa-vānara-mukhyās tvāṃ balinaḥ paryupāsate | eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchram aṅgadasya ca śocataḥ || mama cemā giraḥ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase |

熊と猿の力ある首領たちがあなたのそばに集い、苦しみのうちに嘆き悲しんでいます。アンガダもまた悲嘆に泣いています。彼らの叫びと—この私の言葉とを—聞きながら、なぜ起き上がらず、なぜ目覚めてくださらないのですか。

ऋक्षवानरमुख्याःthe leaders of bears and monkeys
ऋक्षवानरमुख्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋक्ष + वानर + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋक्षाणां वानराणां च मुख्याः)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
बलिनःpowerful
बलिनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (ऋक्षवानरमुख्याः)
पर्युपासतेstand by / attend upon
पर्युपासते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + आस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
विलपितम्wailing / lamentation
विलपितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवि + लप् (धातु)
Formक्त (Past Passive Participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे प्रयोगः = ‘विलपनम्’
कृच्छ्रम्painful, grievous
कृच्छ्रम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (विलपितम्)
अङ्गदस्यof Angada
अङ्गदस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
शोचतःof (him) grieving
शोचतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootशुच् (धातु)
Formशतृ (Present Active Participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘शोचतः’ = ‘शोचतः (अङ्गदस्य)’
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इमाःthese
इमाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘गिरः’ इत्यस्य विशेषणम्
गिरःwords
गिरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (Absolutive/Gerund); अव्ययभावः
किम्why?
किम्:
Prashna (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative particle)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
प्रतिबुध्यसेyou awaken / get up
प्रतिबुध्यसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + बुध् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

'Oh powerful Vali! leaders of the bears and monkeys, the entire lot are standing near you, wailing. Angada has been crying in grief. How is it that you are not rising up even after hearing their wailing voices and my call? .

V
Vāli
A
Aṅgada
B
Bears (Ṛkṣa)
M
Monkeys (Vānara)

FAQs

It emphasizes communal duty and loyalty: a leader’s fall brings collective sorrow, reminding that kingship/leadership carries responsibility toward dependents.

Tārā points to the grieving assembly—especially Aṅgada—and pleads with the fallen Vāli as if he might still respond.

The followers’ fidelity (bhakti/niṣṭhā) and Aṅgada’s filial devotion are foregrounded.