Shloka 29

वाली–रामसंवादः

Rama’s Justification to Vali on Rājadharma

Devanagari script

सर्वथा धर्म इत्येव द्रष्टव्यस्तव निग्रहः।।वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्ममेवानुपश्यतः।

Transliteration

sarvathā dharma ity eva draṣṭavyas tava nigrahaḥ | vayasyasyopakartavyaṃ dharmam evānupaśyataḥ ||

Translation

あらゆる意味で、汝の自制と処罰は、まさにダルマそのものとして見なされるべきである。ダルマを眼前に観ずる者にとって、友を助けることさえもダルマに則ってなされねばならぬ。

Word by Word

• शक्यम्: possible
• शक्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त (possible), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक अव्यय (also/even)

• तत्कार्यम्: that act (of punishment)
• तत्कार्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्-कार्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: तत्पुरुष-समास (तत् कार्यम् = that act), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धर्मम्: dharma
• धर्मम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एव: only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण (only)

• अनुपश्यता: (by you) observing/following
• अनुपश्यता: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: अनु-पश् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; त्वया इत्यस्य विशेषण (by you who observe)

• श्रूयते: is heard/is recited
• श्रूयते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (is heard/is recited)

• मनुना: by Manu
• मनुना: Kartr (कर्ता; कर्मणि-प्रयोगे)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• गीतौ: uttered
• गीतौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (sung/uttered), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; श्लोकौ इति विशेषण

• श्लोकौ: two verses
• श्लोकौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• चारित्रवत्सलौ: dear to good conduct
• चारित्रवत्सलौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चारित्र-वत्सल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: तत्पुरुष-समास (चारित्रे वत्सलौ = fond of good conduct/tradition), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; श्लोकौ इति विशेषण

• गृहीतौ: adopted/followed
• गृहीतौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (taken/adopted), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; श्लोकौ इति विशेषण

• धर्मकुशलैः: by those skilled in dharma
• धर्मकुशलैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: धर्म-कुशल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: तत्पुरुष-समास (धर्मे कुशलाः = skilled in dharma), पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus/likewise)

• चरितम्: practised/followed
• चरितम्: Kriya (क्रिया; भाव)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (practised/done), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र नपुंसक-भावे (it has been practised)

• हरे: O monkey (Hari)
• हरे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Context

'Punishment given to you should be viewed as a right course of action in all respects. This is the duty of a trustworthy friend who follows dharma.

Characters & Entities

• Rama
• Vali

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even friendship must operate under dharma: true help is not indulgence of wrongdoing, but action aligned with righteousness and moral order.

What is the narrative situation?

Rama reframes his intervention for Sugriva not as partiality, but as dharmic assistance that necessarily includes restraining Vali’s adharma.

Which character virtue is emphasized?

Dharmic loyalty: supporting a friend while remaining governed by ethical law.