Sarga 65

Verse 1

अथ हैमवतीं राम दिशं त्यक्त्वा महामुनि:।पूर्वां दिशमनुप्राप्य तपस्तेपे सुदारुणम्।।।।

それから、ラーマよ、大聖はヒマヴァットの地を離れ、東方に至って、きわめて苛烈な苦行を修した。

Verse 2

मौनं वर्षसहस्रस्य कृत्वा व्रतमनुत्तमम्।चकाराप्रतिमं राम तप: परमदुष्करम्।।।।

ラーマよ、彼は千年にわたる比類なき沈黙の誓いを立て、成し難きこと極まりない、無双の苦行（タパス）を行った。

Verse 3

पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम्।विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तर आविशत्।।।।स कृत्वा निश्चयं राम तप आतिष्टदव्ययम्।

満ちて千年が過ぎても、大聖者は木片のごとく動かず、数多の障りに打たれても怒りは心に入らなかった。堅き決意を定め、ラーマよ、彼は尽きることなき苦行（タパス）に就いた。

Verse 4

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम।इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।।।

ラグ族の最勝者よ、千年の誓願が満ちたとき、その大いなる誓戒の行者は用意した食を口にしようとした。まさにその時、インドラはバラモンの姿となり、その整えられた食を施しとして乞うた。

Verse 5

तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रत:।।1.65.4।।भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम। इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत।।1.65.5।।

ラグ族の最勝者よ、千年の誓願が満ちたとき、その大いなる誓戒の行者は用意された食を口にし始めた。まさにその時、インドラはバラモンに姿を変え、その出来上がった食を施しとして乞うた。

Verse 6

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।।।

決意して、彼はその時、出来上がった食をすべてバラモンに施した。食がことごとく食べ尽くされても、尊き大苦行者は自らは口にせず、沈黙の誓いを守ってバラモンに一言も語らなかった。その後、牟尼の中の最勝者はさらに千年、息を止めて苦行を続けた。

Verse 7

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।1.65.6।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।1.65.7।।

決意して、彼は出来上がった食をすべてバラモンに与えた。すべて食べ尽くされても、大苦行者は食を取らず、沈黙を守って何も語らなかった。そしてさらに千年、息を止めて苦行を続けた。

Verse 8

तस्यानुच्छ्वसमानस्य मूर्ध्नि धूमो व्यजायत।त्रैलोक्यं येन सम्भ्रान्तमादीपितमिवाभवत्।।।।

息を止めていると、頭頂から煙が立ちのぼった。そのため三界は騒然となり、まるで燃え上がったかのようであった。

Verse 9

ततो देवास्सगन्धर्वा: पन्नगोरगराक्षसा:।मोहितास्तेजसा तस्य तपसा मन्दरश्मय:।।।।कश्मलोपहता स्सर्वे पितामहमथाब्रुवन्।

すると神々は、ガンダルヴァ、蛇族、そしてラークシャサたちとともに、彼の苦行から生じた光輝に惑わされ、自らの輝きもかすんだ。皆が苦悩に打たれ、祖父神ブラフマーのもとへ赴いて語った。

Verse 10

बहुभि: कारणैर्देव विश्वामित्रो महामुनि:।।।।लोभित: क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्धते।

主よ、大聖ヴィシュヴァーミトラは多くの因縁によって誘惑され、また怒りを招かれたが、それでも苦行の力はますます増大している。

Verse 11

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।।।

彼にはいかなる過失も見られない――最も微細なものすらない。もし心に望むものが与えられなければ、苦行の力によって、動くもの動かぬものを含む三界を滅ぼし得る。

Verse 12

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।1.65.11।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।1.65.12।।

彼にはいかなる瑕も見いだせない――最小のものすらない。もし彼の切なる願いが与えられなければ、苦行の威力によって、動くもの動かぬものを含む三界と一切の衆生を滅し得る。

Verse 13

व्याकुलाश्च दिशस्सर्वा न च किञ्चित्प्रकाशते।सागरा: क्षुभितास्सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वता:।।।।

四方はことごとく乱れ、何ひとつ輝きを見せぬ。大海はかき乱され、山々は裂け崩れる。

Verse 14

प्रकम्पते च पृथिवी वायुर्वाति भृशाकुल:।बृह्मन्न प्रतिजानीमोनास्तिको जायते जन:।।।।

大地は震え、風は激しく乱れて吹き荒れる。おお婆羅門よ、我らはなす術を知らぬ—人々は不信へと傾いている。

Verse 15

सम्मूढमिव त्रैलोक्यं सम्प्रक्षुभितमानसम्।भास्करो निष्प्रभश्चैव महर्षेस्तस्य तेजसा।।।।

三界はまるで眩惑し、心は大いに揺れ乱れる。その大聖仙の光威の前には、太陽さえも色を失う。

Verse 16

बुद्धिं न कुरुते यावन्नाशे देव महामुनि:।तावत्प्रसाद्यो भगवा नग्निरूपोमहाद्युति:।।।।

主よ、その大いなる牟尼—尊ぶべき者、火のごとき姿にして強烈な光威を放つ者—が破滅へと決意を向ける前に、どうかお鎮め申し上げねばならぬ。

Verse 17

कालाग्निना यथापूर्वं त्रैलोक्यं दह्यतेऽखिलम्।देवराज्यं चिकीर्षेत दीयतामस्य यन्मतम्।।।।

三界はことごとく、劫末の火に焼かれるがごとく燃え盛る。たとえ彼が神々の王権を望むとしても、その意のままに授けよ。

Verse 18

ततस्सुरगणास्सर्वे पितामहपुरोगमा:।विश्वामित्रं महात्मानं मधुरं वाक्यमब्रुवन्।।।।

そのとき、ピターマハ（梵天）を先頭とするすべての神々の群れは、大いなる魂のヴィシュヴァーミトラに、甘くやさしい言葉をもって語りかけた。

Verse 19

ब्रह्मर्षे स्वागतं तेऽस्तु तपसा स्म सुतोषिता:।ब्राह्मण्यं तपसोग्रेण प्राप्तवानसि कौशिक ।।।।

ブラフマルシよ、ようこそ。汝の苦行（タパス）により、われらは大いに満足した。カウシカよ、激しい苦行によって汝はブラーフマナの位を得た。

Verse 20

दीर्घमायुश्च ते ब्रह्मन् ददामि समरुद्गण:।स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गच्छ सौम्य यथासुखम्।।।।

ブラフマンよ、われはマルトの群れとともに汝に長寿を授ける。安泰と吉祥を得よ。やさしき者よ、いま安らかに、幸いのうちに行け。

Verse 21

पितामहवचश्शृत्वा सर्वेषां च दिवौकसाम्।कृत्वा प्रणामं मुदितो व्याजहार महामुनि:।।।।

ピターマハとすべての天界の神々の言葉を聞くと、大いなる聖仙は喜びに満ちて礼拝し、そして語り始めた。

Verse 22

ब्राह्मण्यं यदि मे प्राप्तं दीर्घमायुस्तथैव च।ओङ्कारश्च वषट्कारो वेदाश्च वरयन्तु माम्।।।।

もし我が真にブラーフマナの位を得、また長寿をも得たのなら、聖なる「オーム」とヴァシャットの唱え、そしてヴェーダそのものが我を認め、受け入れ給え。

Verse 23

क्षत्रवेदविदां श्रेष्ठो ब्रह्मवेदविदामपि।ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो मामेवं वदतु देवता:।।।।यद्ययं परम: काम: कृतो यान्तु सुरर्षभा:।

神々よ、ブラフマーの子ヴァシシュタ—クシャトリヤ・ヴェーダにもブラフマ・ヴェーダにも通じた者の中で最勝—が、このように我に告げ給え。もしこの至上の願いが成就するなら、神々の最上者よ、汝らは去ってよい。

Verse 24

तत: प्रसादितो देवैर्वसिष्ठो जपतां वर:।।।।सख्यं चकार ब्रह्मर्षिरेवमस्त्विति चाब्रवीत्।

そのとき、神々に宥められたヴァシシュタ—ジャパを誦する者の最勝—は友誼を結び、こう宣言した。「そのとおりになれ。汝はブラフマルシである。」

Verse 25

ब्रह्मर्षिस्त्वं न सन्देहस्सर्वं सम्पत्स्यते तव।।।।इत्युक्त्वा देवताश्चापि सर्वा जग्मुर्यथागतम्।

「汝は疑いなくブラフマルシである。すべては汝のために成就する。」そう告げると、神々もまた皆、来たときのままに去って帰っていった。

Verse 26

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यमुत्तमम्।।।।पूजयामास ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं जपतां वरम्।

またヴィシュヴァーミトラも—法にかなう魂をもつ者—最上のブラーフマナの位を得て、ブラフマルシにして真言誦持の最勝たるヴァシシュタを敬い礼拝した。

Verse 27

कृतकामो महीं सर्वां चचार तपसि स्थित:।।।।एवं त्वनेन ब्राह्मण्यं प्राप्तं राम महात्मना।

願いを成し遂げ、苦行（タパス）に堅く住して、彼は全大地を遍歴した。かくして、ラーマよ、その大いなる魂はバラモンの位を得た。

Verse 28

एष राम मुनिश्रेष्ठ एष विग्रहवांस्तप:।।।।एष धर्मपरो नित्यं वीर्यस्यैष परायणम्।

この方こそ、ラーマよ、牟尼の中の最勝者、苦行（タパス）そのものの具現である。常にダルマに帰依し、霊威の頂であり拠り所である。

Verse 29

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।।।

かく語り終えると、光輝ある大威徳の者、二度生まれの中の最勝者は沈黙した。

Verse 30

एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तम:।।1.65.29।।शतानन्दवच: श्रुत्वा रामलक्ष्मणसन्निधौ।जनक: प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।।1.65.30।।

シャターナンダの言葉を聞き、ラーマとラクシュマナの臨席のもと、ジャナカは合掌して恭敬し、クシカの子（ヴィシュヴァーミトラ）に語りかけた。

Verse 31

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुङ्गव।यज्ञं काकुत्स्थसहित: प्राप्तवानसि धार्मिक।।।।

私は幸いにして大いなる恩寵を受けました、牟尼の中の最勝者よ。正しき御方よ、あなたがカクッツタ家の御子ら――ラーマとラクシュマナ――を伴い、我がヤジュニャ（祭祀）にお越しくださったからです。

Verse 32

पावितोऽहं त्वया ब्रह्मन् दर्शनेन महामुने।गुणा बहुविधा: प्राप्तास्तव सन्दर्शनान्मया।।।।

ブラフマンよ、大牟尼よ、あなたを拝するだけで私は清められます。あなたのご来訪により、さまざまな祝福と徳を得ました。

Verse 33

विस्तरेण च ते ब्रह्मन् कीर्त्यमानं महत्तप:।श्रुतं मया महातेजो रामेण च महात्मना।।।।

ブラフマンよ、大いなる威光の御方よ。あなたの偉大な苦行（タパス）が詳しく讃え語られるのを、私は聞きました。大いなる魂のラーマもまた聞き及んでおります。

Verse 34

सदस्यै: प्राप्य च सद: श्रुतास्ते बहवो गुणा:।अप्रमेयं तपस्तुभ्यमप्रमेयं च ते बलम्।।।।अप्रमेया गुणाश्चैव नित्यं ते कुशिकात्मज ।

この祭祀の広間に至り、列座の長老たちはあなたの多くの徳を聞きました。あなたの苦行（タパス）は量り知れず、あなたの力もまた量り知れません。さらにあなたの徳は常に量り知れぬもの、クシカの御子よ。

Verse 35

तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे विभो।।।।कर्मकालो मुनिश्रेष्ठ लम्बते रविमण्डलम्।

主よ、これらの驚くべき物語を聞いても、私は少しも飽きることがありません。されど牟尼の最勝者よ、儀礼の務めの時が来ました――太陽の円輪が傾きつつあります。

Verse 36

श्व: प्रभाते महातेजो द्रष्टुमर्हसि मां पुन:।।।।स्वागतं तपतां श्रेष्ठ मामनुज्ञातुमर्हसि।

おお大いなる光輝を備えた聖仙よ、明日の暁に再びわたしにお会いください。苦行者の中の最勝者よ、ようこそ—いま、務めを果たすために退出する許しをお授けください。

Verse 37

एवमुक्तो मुनिवर: प्रशस्य पुरुषर्षभम्।।।।विससर्जाशु जनकं प्रीतं प्रीतमनास्तदा।

このように告げられると、すぐれた聖仙は心より喜び、人中の雄ジャナカを称えて、満ち足りた王にただちに退出の許しを与えた。

Verse 38

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं वैदेहो मिथिलाधिप:।।।।प्रदक्षिणं चकाराशु सोपाध्यायस्सबान्धव:।

かくして最勝の聖仙に言い終えると、ヴィデーハ王にしてミティラーの主ジャナカは、師たちと親族を伴い、ヴィシュヴァーミトラの周りを恭しく右繞して礼拝した。

Verse 39

विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा सहरामस्सलक्ष्मण:।।।।स्ववाटमभिचक्राम पूज्यमानो महर्षिभि:।

ヴィシュヴァーミトラもまた、ダルマに堅く立つ法の人として、ラーマとラクシュマナを伴い自らの住まいへ向かった。道すがら大いなるリシたちに敬われていた。