Home›Ramayana›Bala Kanda›Sarga 56›Shloka 7
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 56, Shloka 7

बालकाण्ड ५६: विश्वामित्र–वसिष्ठ अस्त्रसंघर्षः

Visvamitra and Vasistha: Contest of Divine Weapons

Devanagari script

मानवं मोहनं चैव गान्धर्वं स्वापनं तथा।जृम्भणं मादनं चैव संतापनविलापने।।।।शोषणं दारणं चैव वज्रमस्त्रं सुदुर्जयम्।ब्रह्मपाशं कालपाशं वारुणं पाशमेव च।।।।पैनाकास्त्रं च दयितं शुष्कार्द्रे अशनी उभे।दण्डास्त्रमथ पैशाचं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च।।।।धर्मचक्रं कालचक्रं विष्णुचक्रं तथैव च।वायव्यं मथनं चैव अस्त्रं हयशिरस्तथा।।।।शक्तिद्वयं च चिक्षेप कङ्कालं मुसलं तथा। 560वैद्याधरं महास्त्रं च कालास्त्रमथ दारुणम्।।।।त्रिशूलमस्त्रं घोरं च कापालमथ कङ्कणम्।एतान्यस्त्राणि चिक्षेप सर्वाणि रघुनन्दन।।।।वसिष्ठे जपतां श्रेष्ठे तदद्भुतमिवाभवत्।

Transliteration

mānavaṃ mohanaṃ caiva gāndharvaṃ svāpanaṃ tathā |

jṛmbhaṇaṃ mādanaṃ caiva saṃtāpanavilāpane ||

śoṣaṇaṃ dāraṇaṃ caiva vajram astraṃ sudurjayam |

brahmapāśaṃ kālapāśaṃ vāruṇaṃ pāśam eva ca ||

painākāstraṃ ca dayitaṃ śuṣkārdrē aśanī ubhe |

daṇḍāstram atha paiśācaṃ krauñcam astraṃ tathaiva ca ||

dharmacakraṃ kālacakraṃ viṣṇucakraṃ tathaiva ca |

vāyavyaṃ mathanaṃ caiva astram hayaśiras tathā ||

śaktidvayaṃ ca cikṣepa kaṅkālaṃ musalaṃ tathā |

vaidyādharaṃ mahāstraṃ ca kālāstram atha dāruṇam ||

triśūlam astraṃ ghoraṃ ca kāpālam atha kaṅkaṇam |

ētāny astrāṇi cikṣepa sarvāṇi raghunandana |

vasiṣṭhe japatāṃ śreṣṭhe tad adbhutam ivābhavat ||

Translation

ラグの喜びよ、ヴィシュヴァーミトラは圧倒するほどの武器の数々を放った。マーナヴァ、モーハナ、ガーンダルヴァ、スヴァーパナ、ジュリンバナ、マーダナ、サンターパナ、ヴィラーパナ、さらにショーシャナとダーラナ。難攻不落のヴァジュラ、ブラフマの縄とカーラの縄、そしてヴァルナの縄。パイナーカと愛しきダイタ。乾と湿の二つの雷霆。ダンダ、パイシャーチャ、クラウンチャ。ダルマの輪、カーラの輪、ヴィシュヌの輪。ヴァーヤヴィヤ、マタナ、ハヤシーラス。二つのシャクティ、カンカーラとムサラ。大いなるヴァイディヤーダラの武器、そして恐るべきカーラの武器。凄絶なるトリシューラ、カーパ―ラ、カンカナ。これらすべてを、ジャパに没入する者の中で最上のヴァシシュタに向けて放ったので、その光景はまことに驚異であった。

Word by Word
mānavamthe Mānava (weapon)
mānavam:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootmānava (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)
mohanamthe deluding (weapon)
mohanam:
कर्म
TypeNoun
Rootmohana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)
caand
ca:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')
evaindeed/just
eva:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम् (particle of emphasis)
gāndharvamthe Gāndharva (weapon)
gāndharvam:
कर्म
TypeNoun
Rootgāndharva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)
svāpanamthe sleep-inducing (weapon)
svāpanam:
कर्म
TypeNoun
Rootsvāpana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)
tathāalso/likewise
tathā:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formसमुच्चय/अनुक्रमार्थक-अव्ययम् (adverb/conjunction: 'also/likewise')
jṛmbhaṇamthe yawning-causing (weapon)
jṛmbhaṇam:
कर्म
TypeNoun
Rootjṛmbhaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)
mādanamthe intoxicating (weapon)
mādanam:
कर्म
TypeNoun
Rootmādana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)
saṅtāpanathe burning/tormenting (weapon)
saṅtāpana:
कर्म
TypeNoun
Rootsaṅtāpana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)
vilāpanethe two (weapons) causing wailing/laments
vilāpane:
कर्म
TypeNoun
Rootvilāpana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः द्विवचनम् (Neuter, Accusative dual)
śoṣaṇamthe drying/emaciating (weapon)
śoṣaṇam:
कर्म
TypeNoun
Rootśoṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
dāraṇamthe splitting/tearing (weapon)
dāraṇam:
कर्म
TypeNoun
Rootdāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
vajramthe Vajra
vajram:
कर्म
TypeNoun
Rootvajra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
astramweapon/missile
astram:
कर्म
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
sudurjayamvery hard to overcome
sudurjayam:
कर्म-विशेषण (qualifier of object)
TypeAdjective
Rootsu-durjaya (प्रातिपदिक: सु + दुर्जय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (Neuter, Accusative singular; adjective to 'astram')
brahma-pāśamBrahma-noose (weapon)
brahma-pāśam:
कर्म
TypeNoun
Rootbrahman + pāśa (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Brahma’s noose; Neuter acc. sg.)
kāla-pāśamTime/Death-noose (weapon)
kāla-pāśam:
कर्म
TypeNoun
Rootkāla + pāśa (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
vāruṇamVaruṇa’s
vāruṇam:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootvāruṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (Neuter acc. sg.; qualifying 'pāśam')
pāśamnoose (weapon)
pāśam:
कर्म
TypeNoun
Rootpāśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
evaindeed
eva:
अवधारण
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्ययम्
painākāstramPaināka weapon
painākāstram:
कर्म
TypeNoun
Rootpaināka + astra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter acc. sg.)
dayitamthe Dayita (weapon)
dayitam:
कर्म
TypeNoun
Rootdayita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter acc. sg.)
śuṣka-ārdredry and wet
śuṣka-ārdre:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootśuṣka + ārdra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः द्विवचनम्; विशेषणम् (Neuter acc. dual; qualifying 'aśanī')
aśanītwo thunderbolts
aśanī:
कर्म
TypeNoun
Rootaśanī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः द्विवचनम् (Feminine, Accusative dual)
ubheboth
ubhe:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootubhā (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः द्विवचनम्; विशेषणम् (Feminine acc. dual; agreeing with 'aśanī')
daṇḍāstramstaff-weapon (Daṇḍāstra)
daṇḍāstram:
कर्म
TypeNoun
Rootdaṇḍa + astra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
athathen/next
atha:
अनुक्रम (sequence)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्ययम् (particle: 'then/next')
paiśācamthe Paiśāca (weapon)
paiśācam:
कर्म
TypeNoun
Rootpaiśāca (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
krauñcamthe Krauñca (weapon)
krauñcam:
कर्म
TypeNoun
Rootkrauñca (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
tathaivalikewise
tathaiva:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Roottathā + eva (अव्यय-द्वय)
Formसमुच्चय/तुल्यार्थक-अव्ययम् (adverb: 'just so/likewise')
dharma-cakramDharma-disc (weapon)
dharma-cakram:
कर्म
TypeNoun
Rootdharma + cakra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
kāla-cakramTime/Death-disc (weapon)
kāla-cakram:
कर्म
TypeNoun
Rootkāla + cakra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
viṣṇu-cakramViṣṇu’s disc (weapon)
viṣṇu-cakram:
कर्म
TypeNoun
Rootviṣṇu + cakra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
vāyavyamthe Vāyavya (wind) weapon
vāyavyam:
कर्म
TypeNoun
Rootvāyavya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter acc. sg.)
mathanamthe churning (weapon)
mathanam:
कर्म
TypeNoun
Rootmathana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
haya-śirasHorse-head (weapon)
haya-śiras:
कर्म
TypeNoun
Roothaya + śiras (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (as weapon-name; acc. sg.)
śakti-dvayama pair of śaktis (spears/powers)
śakti-dvayam:
कर्म
TypeNoun
Rootśakti + dvaya (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (collective: 'a pair of spears/powers')
cikṣepahe hurled/used
cikṣepa:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootkṣip (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (Imperfect, 3rd person singular, active)
kaṅkālamthe Kaṅkāla (skeleton) weapon
kaṅkālam:
कर्म
TypeNoun
Rootkaṅkāla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
musalamthe pestle (weapon)
musalam:
कर्म
TypeNoun
Rootmusala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
vaidyādharaṃthe Vaidyādhara (weapon)
vaidyādharaṃ:
कर्म
TypeNoun
Rootvaidyādhara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (as weapon-name; acc. sg.)
mahāstramthe great weapon
mahāstram:
कर्म
TypeNoun
Rootmahā + astra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
kālāstramKāla weapon
kālāstram:
कर्म
TypeNoun
Rootkāla + astra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
dāruṇamterrible/fierce
dāruṇam:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootdāruṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying 'kālāstram' / 'mahāstram')
triśūlamthe trident
triśūlam:
कर्म
TypeNoun
Roottri + śūla (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्
ghoramdreadful
ghoram:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (to 'astram')
kāpālamthe Kāpāla (skull) weapon
kāpālam:
कर्म
TypeNoun
Rootkāpāla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (as weapon-name; acc. sg.)
kaṅkaṇamthe Kaṅkaṇa (armlet/ring) weapon
kaṅkaṇam:
कर्म
TypeNoun
Rootkaṅkaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (as weapon-name; acc. sg.)
etānithese
etāni:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम्; विशेषणम् (Neuter acc. pl.; qualifying 'astrāṇi')
astrāṇiweapons
astrāṇi:
कर्म
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Neuter, Accusative plural)
sarvāṇiall
sarvāṇi:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम्; विशेषणम् (Neuter acc. pl.; qualifying 'astrāṇi')
raghu-nandanaO joy of the Raghus (Rāma)
raghu-nandana:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootraghu + nandana (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Vocative singular)
vasiṣṭhein/at Vasiṣṭha
vasiṣṭhe:
अधिकरण (locus)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Locative singular)
japatāmof the chanters/reciters
japatām:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootjap (धातु) + śatṛ (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (Present active participle; Genitive plural: 'of those who are reciting')
śreṣṭhe(who is) the best
śreṣṭhe:
अधिकरण-विशेषण
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (Masculine loc. sg.; qualifying 'vasiṣṭhe')
tatthat (event)
tat:
कर्ता (subject)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter nominative singular)
adbhutamwonderful/marvellous
adbhutam:
कर्तृ-सम्बन्धि विधेय (predicate of subject)
TypeAdjective
Rootadbhuta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (Neuter nom. sg.; predicate adjective)
ivaas if/like
iva:
उपमा (comparison)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्ययम् (particle of comparison: 'as if/like')
abhavatbecame/was
abhavat:
क्रिया
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (Imperfect, 3rd person singular, active)
Context

"Now I have realised the reason. With clear mind and senses, I shall undertake intense penance which will earn me brahminhood".ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে ষট্পঞ্চাশস্সর্গ:৷৷Thus ends the fiftysixth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Characters & Entities
R
Rāma
V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha
V
Vajra
V
Vāyu
V
Varuṇa
V
Viṣṇu

FAQs

The verse illustrates how anger leads to reckless escalation; Dharma emphasizes restraint and the responsible use of power, especially when one possesses extraordinary means.

Viśvāmitra, frustrated, unleashes a vast catalogue of divine weapons against Vasiṣṭha, who is characterized as the foremost practitioner of japa.

Vasiṣṭha’s implied steadiness—rooted in japa and tapas—stands as the counterpoint to weapon-driven fury.

←Previous Verse
Next Verse→