Ramayana — Bala Kanda, Sarga 55, Shloka 14

कामधेनुसैन्यप्रादुर्भावः

Kamadhenu’s Forces, Visvamitra’s Austerities, and Vasishta’s Wrath

Devanagari script

किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्।वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितस्सोऽभिधीयताम्।।1.55.14।।

Transliteration

kimarthaṃ tapyase rājan brūhi yat te vivakṣitam | varado 'smi varo yas te kāṅkṣitas so 'bhidhīyatām || 1.55.14 ||

Translation

「王よ、いかなる目的で苦行に身を焼くのか。汝の望みを語れ。われは恩寵を授ける者—汝の求める賜物を申せ。」

Word by Word

• किम्: what
• किम्: कर्म (Karma; interrogative)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'अर्थम्' इति सह

• अर्थम्: purpose
• अर्थम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थे

• तप्यसे: do you perform penance / are you mortifying yourself
• तप्यसे: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: क्रिया (Verb/Command)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• यत्: that which
• यत्: कर्म (Karma; relative object)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• ते: your / to you
• ते: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; चतुर्थी/षष्ठी-एकवचन (to you/your); अत्र षष्ठी (your) प्रायः

• विवक्षितम्: intended to be said
• विवक्षितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Verb
• Root: वि+वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'यत्' इति विशेषणम्

• वरदः: bestower of boons
• वरदः: कर्ता (Karta; predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: क्रिया (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• वरः: a boon
• वरः: कर्म (Karma; thing to be stated)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'यः' इति सम्बन्धः

• यः: which
• यः: कर्ता (Karta; relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• ते: by you / your
• ते: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-एकवचन (your/by you)

• काङ्क्षितः: desired
• काङ्क्षितः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: काङ्क्षित (कृदन्त, √काङ्क्ष्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'वरः' इति विशेषणम्

• सः: that (boon)
• सः: कर्ता (Karta; subject of passive imperative)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'वरः' इत्यस्य पुनर्निर्देशः

• अभिधीयताम्: let it be spoken/declared
• अभिधीयताम्: क्रिया (Verb/Command)
• Type: Verb
• Root: अभि+धा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive); 'let it be stated'

Context

O King! what are you performing the penance for? Tell me what you want? I am bestower of boons. Speak out you desire (said Lord Siva).

Characters & Entities

• Mahādeva (Śiva)
• Viśvāmitra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya and clarity of intention: the divine prompts the seeker to articulate a truthful aim, implying that spiritual gifts should be sought with transparent purpose.

What is the narrative situation?

Śiva addresses Viśvāmitra directly, inviting him to state the reason for his tapas and the boon he seeks.

Which character virtue is emphasized?

Truthful self-disclosure and intentionality in spiritual pursuit.