Ramayana — Bala Kanda, Sarga 55, Shloka 12

कामधेनुसैन्यप्रादुर्भावः

Kamadhenu’s Forces, Visvamitra’s Austerities, and Vasishta’s Wrath

Devanagari script

स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किन्नरोरगसेवितम्।महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपा:।।1.55.12।।

Transliteration

sa gatvā himavatpārśvaṃ kinnaroragasevitam | mahādevaprasādārthaṃ tapas tepe mahātapāḥ || 1.55.12 ||

Translation

その大苦行者は、キンナラとナーガが住まうヒマヴァットの山裾へ赴き、マハーデーヴァの恩寵を得んとして厳しい苦行（タパス）を修した。

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Anterior action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (absolutive/gerund)

• हिमवत्पार्श्वम्: the slope/side of Himavat
• हिमवत्पार्श्वम्: कर्म (Karma/Goal)
• Type: Noun
• Root: हिमवत् (प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: हिमवतः पार्श्वम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• किन्नरोरगसेवितम्: inhabited/visited by kinnaras and serpents
• किन्नरोरगसेवितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: किन्नर (प्रातिपदिक) + उरग (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त, √सेव्)
• Form: समासः: किन्नर-उरग-सेवितम् (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः; 'किन्नरैः उरगैः च सेवितम्'); 'सेवित' = क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'हिमवत्पार्श्वम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• महादेवप्रसादार्थम्: for obtaining Mahadeva's grace
• महादेवप्रसादार्थम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (चतुर्थी/षष्ठी-प्रायः: महादेवस्य प्रसादस्य अर्थम् = for Mahadeva's favor); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थे

• तपः: austerity
• तपः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (कर्मरूपेण)

• तेपे: performed (did penance)
• तेपे: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• महातपाः: the great ascetic
• महातपाः: कर्ता (Karta; apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: महातपस् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः: महत् तपः यस्य सः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Mighty ascetic Viswamitra, reached the slopes of the Himavat mountain inhabited by kinnaras and uragas (serpents) and performed austerities in order to propitiate lord Mahadeva.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Himavat (Himalaya)
• Kinnara
• Uraga (serpents)
• Mahādeva (Śiva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse presents disciplined self-transformation: when worldly power fails, one may pursue inner refinement through tapas, seeking divine guidance rather than vengeance.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra relocates to the Himalayas and undertakes severe austerities to please Śiva.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance (tapas) and goal-directed spiritual effort.