Valmiki Ramayana 2.65.6 — Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 6

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Devanagari script

व्याहृताः पुण्यशब्दाश्च वीणानां चापि निस्स्वनाः।आशीर्गेयं च गाथानां पूरयामास वेश्म तत्।।।।

Transliteration

vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāś ca vīṇānāṁ cāpi nissvanāḥ | āśīrgēyaṁ ca gāthānāṁ pūrayāmāsa veśma tat ||

Translation

聖なる唱和の声、ヴィーナーの澄んだ響き、そして韻律ある讃歌の祝福の歌が、その宮殿の広間を余すところなく満たした。

Word by Word

• व्याहृताः: uttered
• व्याहृताः: Karta (कर्ता) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + आ + हृ (धातु) → व्याहृत (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; (पुण्यशब्दाः/निस्स्वनाः) इत्यस्य विशेषणम्

• पुण्यशब्दाः: sacred sounds
• पुण्यशब्दाः: Karta (कर्ता) (पूरयामास इत्यस्य साधन-समुच्चयः)
• Type: Noun
• Root: पुण्य + शब्द (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• वीणानाम्: of vīṇās
• वीणानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वीणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)

• निस्स्वनाः: notes/sounds
• निस्स्वनाः: Karta (कर्ता) (समुच्चित-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: निः + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• आशीर्गेयम्: benedictory chant
• आशीर्गेयम्: Karta (कर्ता) (समुच्चित-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: आशीस् + गेयं (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (पूरयामास इत्यस्य समुच्चित-वस्तु)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• गाथानाम्: of hymns/verses
• गाथानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गाथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन

• पूरयामास: filled
• पूरयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूर् (धातु) → पूरय (णिच्) (तिङन्त)
• Form: लिट्-लकार (Periphrastic perfect); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोगः (causative: filled)

• वेश्म: house/palace
• वेश्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; वेश्म इति विशेषणम्

Context

The sacred songs of bards and panegyrists, notes of veena, chantings of metrical hymns and benedictory verses filled the palace.

Characters & Entities

• vīṇā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is upheld through maṅgala (auspicious) speech and art: sacred sound and disciplined performance are treated as supports of social and ritual order.

What is the narrative situation?

Multiple streams of sound—chants, instruments, and benedictions—combine to create a ceremonial atmosphere inside the palace.

Which character virtue is emphasized?

Reverence and cultural refinement—valuing sacred utterance and regulated artistry in public life.