Sarga 57

Verse 1

कथयित्वा सुदुःखार्तस्सुमन्त्रेण चिरं सह।रामे दक्षिणकूलस्थे जगाम स्वगृहं गुहः।।।।

深い悲しみに責められつつ、スーマントラと久しく語り合ったのち、ラーマが南の岸に着くと、グハは自らの家へ帰っていった。

Verse 2

भरद्वाजाभिगमनं प्रयागे च सहाऽसनम्।आगिरेर्गमनं तेषां तत्रस्थैरुपलक्षितम्।।।।

そこにいた者たちは、彼らがプラヤーガのバラドヴァージャ仙のアーシュラマに到着し、共に滞在し、さらにチトラクータの山へ向かったことを見て取った。

Verse 3

अनुज्ञातस्सुमन्त्रोऽथ योजयित्वा हयोत्तमान्।अयोध्यामेव नगरीं प्रययौ गाढदुर्मनाः।।।।

退出を許されたスーマントラは、最上の馬を車に繋ぎ、深い悲しみに胸を沈めつつ、アヨーディヤーの都へと向かった。

Verse 4

स वनानि सुगन्धीनि सरितश्च सरांसि च।पश्यन्नतिययौ शीघ्रं ग्रामाणि नगराणि च।।।।

彼は速やかに進みつつ、香り高い森々、川と湖、そして道すがらの村々と町々を眺めて通り過ぎた。

Verse 5

तत स्सायाह्न समये तृतीयेऽहनि सारथिः।अयोध्यां समनुप्राप्य निरानन्दां ददर्श ह।।।।

そして三日目の夕暮れ、御者はアヨーディヤーに到り、その都が喜びを失っているのを見た。

Verse 6

स शून्यामिव निश्शब्दां दृष्ट्वा परमदुर्मनाः।सुमन्त्रश्चिन्तयामास शोकवेगसमाहतः।।।।

都がまるで空しく静まり返っているのを見て、スーマントラはひどく沈み、悲しみの奔流に打たれて不安な思索に沈んだ。

Verse 7

कच्चिन्न सगजा साऽश्वा सजना सजनाधिपा।रामसन्तापदुःखेन दग्धा शोकाग्निना पुरी।।।।

「まさかこの都は、ラーマの苦しみの痛みから燃え上がる悲嘆の火に焼かれ、象や馬、民とその君主までもが焼き尽くされたのではあるまいか。」

Verse 8

इति चिन्तापरस्सूतो वाजिभिश्शीघ्रपातिभिः।नगरद्वारमासाद्य त्वरितः प्रविवेश ह।।।।

こうして不安にとらわれた御者は、疾走する馬に乗せられて城門に至り、急ぎ足で中へ入った。

Verse 9

सुमन्त्रमभियान्तं तं शतशोऽथ सहस्रशः।क्व राम इति पृच्छन्तस्सूतमभ्यद्रवन्नराः।।।।

スーマントラが進むと、人々は百、千と群がって御者に駆け寄り、「ラーマはどこにおられるのか」と問いかけた。

Verse 10

तेषां शशंस गङ्गायामहमापृच्छ्य राघवम्।अनुज्ञातो निवृत्तोऽस्मि धार्मिकेण महात्माना।।।।

ガンガーの岸でラグハヴァに別れを告げた。法にかなう大いなる御心の方の許しを得て、私は戻って来た——と彼は彼らに報告した。

Verse 11

ते तीर्णा इति विज्ञाय बाष्पपूर्णमुखा जनाः।अहो धिगिति निश्श्वस्य हा रामेति च चुक्रुशुः।।।।

「渡り終えた」と知るや、人々は涙に顔を濡らし、嘆息して叫んだ。「ああ、我らの恥よ！」そして「嗚呼、ラーマよ！」

Verse 12

शुश्राव च वचस्तेषां बृन्दं बृन्दं च तिष्ठताम्।हतास्म खलु ये नेह पश्याम इति राघवम्।।।।

彼はまた、人々が群れをなして立ちながら語る声を聞いた。「まことに我らは滅びた。これより先、ラガヴァを拝することはできぬ。」

Verse 13

दानयज्ञविवाहेषु समाजेषु महत्सु च।न द्रक्ष्यामः पुन र्जातु धार्मिकं राममन्तरा।।।।

布施や祭祀（ヤジュニャ）、婚礼や大いなる集会においても、我らは二度と、正法のラーマをこの中に見ることはない。

Verse 14

किं समर्थं जनस्यास्य किं प्रियं किं सुखावहम्।इति रामेण नगरं पितृवत्परिपालितम्।।।।

常に「この民に何が益となるか。何が喜びとなるか。何が安楽をもたらすか」と思い巡らし、ラーマは父のごとく都を守り治めた。

Verse 15

वातायनगतानां च स्त्रीणामन्वन्तरापणम्।रामशोकाभितप्तानां शुश्राव परिदेवनम्।।।।

彼は、窓辺の女たちや市の通りにいる者たちが、ラーマへの悲しみに灼かれて嘆き悲しむ声を聞いた。

Verse 16

स राजमार्गमध्येन सुमन्त्रः पिहिताननः।यत्र राजा दशरथस्तदेवोपययौ गृहम्।।।।

スーマントラは顔を覆い、王の大路の中央を戦車で進み、ダシャラタ王のいるその御殿へまっすぐ赴いた。

Verse 17

सोऽवतीर्य रथाच्छीघ्रं राजवेश्म प्रविश्य च।कक्ष्या स्सप्ताभिचक्राम महाजनसमाकुलाः।।।।

彼は急いで戦車を降り、王宮に入り、群衆で満ちた七つの中庭を次々と通り過ぎた。

Verse 18

हर्म्यै र्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्याथ समागतम्।हाहाकारकृता नार्यो रामदर्शनकर्शिताः।।।।

そのとき、楼閣や高層の御殿、宮殿から見下ろしていた女たちは彼の到来を見た。ラーマを拝すること叶わず心を削られ、嘆きの声を上げた。

Verse 19

आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः।अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः।।।।

女たちはいっそう深い悲嘆に沈み、言葉もなく互いを見つめ合った。大きく澄んだ瞳は、あふれる涙に満たされていた。

Verse 20

ततो दशरथस्त्रीणां प्रासादेभ्य स्तत स्ततः।रामशोकाभितप्तानां मन्दं शुश्राव जल्पितम्।।।।

そのとき彼は、ダシャラタ王の后たちの御殿のあちこちから、ラーマを思う悲しみに灼かれた者たちの、かすかな嘆きのささやきを聞いた。

Verse 21

सह रामेण निर्यातो विना राम मिहागतः।सूतः किन्नाम कौसल्यां शोचन्तीं प्रतिवक्ष्यति।।।।

ラーマと共に出立したのに、今ここへはラーマなくして戻って来た——御者は嘆き沈むカウサリヤーに、いったい何と答えられようか。

Verse 22

यथा च मन्ये दुर्जीवमेवं न सुकरं ध्रुवम्।आच्छिद्य पुत्रे निर्याते कौसल्या यत्र जीवति।।।।

まことに、わたしには思われる——息子が旅立ち、胸から引き裂かれたなら、カウサリヤーがどうして生き長らえられようか、それは確かに難しい。

Verse 23

सत्यरूपं तु तद्वाक्यं राज्ञ: स्त्रीणां निशामयन्।प्रदीप्तमिव शोकेन विवेश सहसा गृहम्।।।।

王の后たちの、真実そのものの言葉を聞くや、彼はたちまち奥へと入った。そこはまるで悲しみの炎に燃え立つかのようであった。

Verse 24

स प्रविश्याष्टमीं कक्ष्यां राजानं दीनमातुरम्।पुत्रशोकपरिम्लानमपश्यत्पाण्डुरे गृहे।।।।

第八の中庭に入ると、青ざめた御座所に王がいた。痛ましく衰え、子を失う悲しみによってやつれ果てていた。

Verse 25

अभिगम्य तमासीनं नरेन्द्रे मभिवाद्य च।सुमन्त्रो रामवचनं यथोक्तं प्रत्यवेदयत्।।।।

座しておられる王のもとへ近づいたスーマントラは、恭しく礼拝し、ラーマの言葉をそのままのとおりに奏上した。

Verse 26

स तूष्णीमेव तच्छ्रुत्वा राजा विभ्रान्तचेतनः।मूर्छितो न्यपतद्भूमौ रामशोकाभिपीडितः।।।।

その言葉を聞くと王はただ沈黙し、心は乱れ、ラーマへの悲嘆に押しつぶされて気を失い、地に倒れ伏した。

Verse 27

ततोऽन्तःपुरमाविद्धं मूर्छिते पृथिवीपतौ।उद्धृत्य बाहू चुक्रोश नृपतौ पतितेक्षितौ।।।।

やがて大地の主が失神して倒れると、奥宮は騒然となり、女たちは腕を高く掲げて、地に伏す王を見て声をあげて泣き叫んだ。

Verse 28

सुमित्रया तु सहिता कौसल्या पतितं पतिम्।उत्थापयामास तदा वचनं चेदमब्रवीत्।।।।

そのときカウサリヤーはスミトラーに支えられ、倒れた夫を起こし、次の言葉を述べた。

Verse 29

इमं तस्य महाभाग दूतं दुष्करकारिणः।वनवासादनुप्राप्तं कस्मान्न प्रतिभाषसे।।।।

ああ高貴なる王よ、なぜ森から戻ったこの使者にお尋ねにならぬのですか。彼は、困難なる業を成し遂げるラーマより遣わされた者です。

Verse 30

अद्यैवमनयं कृत्वा व्यपत्रपसि राघव।उत्तिष्ठ सुकृतं तेस्तु शोके नस्या त्सहायता।।।।

ラाघァヴァよ、このような過ちを犯して、今さら恥じるのか。起きよ；誓いの言葉を守った功徳は汝のものとなろう——しかし悲嘆には助けはない。

Verse 31

देव यस्या भयाद्रामं नानुपृच्छसि सारथिम्।नेह तिष्ठिति कैकेयी विस्रब्धं प्रतिभाष्यताम्।।।।

王よ、彼女を恐れてラーマのことを御者に尋ねられぬその人——カイケーイーは今ここにいない。安心して、ためらいなく語りなさい。

Verse 32

सा तथोक्त्वा महाराजं कौसल्या शोकलालसा।धरण्यां निपपाताऽशु बाष्पविप्लुतभाषिणी।।।।

そう言い終えると、深い悲しみに取り憑かれ、涙に声を濡らしたカウサリヤーは、たちまち地に倒れ伏した。

Verse 33

एवं विलपतीं दृष्ट्वा कौसल्यां पतितां भुवि।पतिं चावेक्ष्य ता स्सर्वा सुस्वरं रुरुदुः स्त्रियः।।।।

カウサリヤーが嘆きつつ地に倒れたのを見、また夫である王のその有様をも目にして、女たちは皆、声をそろえて高く泣き叫んだ。

Verse 34

तत स्तमन्तःपुरनादमुत्थितं समीक्ष्य वृद्धा स्तरुणाश्च मानवाः।स्त्रियश्च सर्वा रुरुदु स्समन्ततः पुरं तदासीत्पुनरेव सङ्कुलम्।।।।

そのとき、奥向きから上がる叫び声を見て、老いも若きも人々は、またすべての女たちも四方で泣き叫び、都は悲嘆に集まる群衆で再び混み合った。