Sarga 117

Verse 1

राघव स्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन्।न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा।।।।

苦行者たちが去ったのち、ラ―ガヴァは思い巡らし、多くの理由から、そこにこれ以上住むことをよしとしなかった。

Verse 2

इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः।सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः।।।।

ここで私はバラタを見、また都の人々とともに母君たちも拝した。彼らを常に嘆き悲しむ私を、その記憶が絶えず追い立てて離れぬ。

Verse 3

स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः।हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्दः कृतो भृशम्।।।।

大いなる魂をもつバラタの軍勢がそこで陣を敷いたため、その地はひどく汚れた。馬や象の糞により踏み荒らされ、甚だしく不浄となった。

Verse 4

तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः।प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः।।।।

「それなら、ほかへ参ろう」と決意して、ラाघヴァはヴァイデーヒーとラクシュマナを伴い、旅立った。

Verse 5

सोऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः।तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत्प्रत्यपद्यत।।।।

アトリのアーシュラマに至ると、名高きラーマはその聖仙に礼拝した。すると尊きアトリもまた、彼を我が子のように迎え入れた。

Verse 6

स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमन्यत्सुसत्कृतम्।सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत्।।।।

アトリは自ら相応しいもてなしを万端整え、さらにサウミトリと高貴なるシーターを、慈しみ深い言葉で慰めた。

Verse 7

पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम्।सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः।।।।

ダルマを知り、あらゆる生きとし生けるものの安寧に心を寄せる聖者は、ちょうど到着した、皆に敬われる年老いた妻を呼び、慰めの言葉をかけた。

Verse 8

आनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम्प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः।रामाय चाऽचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम्।।।।

最上の聖仙は、高貴なるアナスーヤー――ダルマの行を守る女修行者――に「ヴァイデーヒーをお受けしなさい」と告げた。さらにラーマにも、そのダルマに堅固な女行者のことを語った。

Verse 9

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।।।दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।।।

咎なきラーマよ、十年にわたり旱魃が続き世が絶えず焼かれたとき、根と果を生じさせ、ジャーフナヴィー（ガンガー）を流れ出させたのは彼女であった。激しいタパスに身を結び、戒と行をもって荘厳され、彼女は一万年にわたり大いなる苦行を修めた。誓願により清められ、あらゆる障りを退けた。さらに神々の御業のため急ぎ励み、十夜を一夜とすることさえ成し遂げた。これぞアナスーヤー、汝にとって母のごとき方である。

Verse 10

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।2.117.9।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।2.117.10।।दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।2.117.11।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।2.117.12।।

根と果実を生み出し、ジャーフナヴィー（ガンガー）の流れを起こしたのも彼女である。厳しい戒めにより荘厳され、激しいタパスに身を捧げていた。

Verse 11

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।2.117.9।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।2.117.10।।दश वर्षसहास्राणि यया तप्तं महत् तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।2.117.11।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।2.117.12।।

彼女は一万年にわたり、偉大で厳しい苦行を修した。誓戒により清められたアナスーヤーは、生じる障りをも退けた。

Verse 12

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।2.117.9।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।2.117.10।।दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।2.117.11।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।2.117.12।।

また神々の御業のために、彼女は急ぎの決意をもって、十夜を一夜となした。汝、咎なき者よ、彼女は汝にとって母のごとき方である。

Verse 13

तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीम्अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा।अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता।।।।

ヴァイデーヒーは、あらゆる生きとし生けるものが礼拝すべき誉れ高きこの御方—年老いてなお常に無瞋—世にその行いによって「アナスーヤー」と名高い方のもとへ赴くがよい。

Verse 14

एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः।सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम्।।।।

このように語る仙人に「そのとおり」と答えたのち、ラाघヴァはダルマを知るシーターに、次のすぐれた言葉を告げた。

Verse 15

राजपुत्रि श्रुतमिदं मुनेरस्य समीरितम्।श्रेयोऽर्थमात्मनश्शीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम्।।।।

王女よ、この牟尼の語ったことをすでに聞いた。自らの安寧のため、急いでその苦行の女性のもとへ赴き、近づきなさい。

Verse 16

सीता त्वेतद वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः।तामत्रिपन्तीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली।।।।

ラाघヴァが彼女のために語ったその言葉を聞くと、ミティラーのシーターは、アトリの妻でダルマを知るアナスーヤーのもとへ歩み寄った。

Verse 17

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम्।सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा।। ।।तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम्।अभ्यवादयदव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत्।।।।

彼女は力なく、皺深く、老いさらばえ、老いのために髪は白くなっていた。四肢は絶えず震え、強風に揺れる芭蕉の木のようであった。

Verse 18

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम्।सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा।। 2.117.17।।तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम्।अभ्यवादयदव्यग्रा स्वंनाम समुदाहरत्।।2.117.18।।

それからシーターは、落ち着いて心を乱さず、幸いに満ち夫に貞節なアナスーヤーに礼拝し、自らの名を告げた。

Verse 19

अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम्।बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम्।।।।

そしてヴァイデーヒーは、その非の打ちどころなき苦行の女に礼拝し、合掌して喜びをたたえつつ、安否をたずねた。

Verse 20

ततस्सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम्।सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे।।।।

そのときアナスーヤーは、正しき行いに堅く立つ誉れ高きシーターを見て喜び、慰めの言葉をかけて言った。「まことに幸いなるかな――汝はダルマを守り、顧みている。」

Verse 21

त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धं च भामिनि।अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि।।।।

「おおシーター、気高き御方よ――親族と豊かな安楽を捨て、幸いにも汝はラーマに従う。たとえ彼が森に閉じ込められた身であっても。」

Verse 22

नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः।यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः।।।।

「夫が都にあろうと森にあろうと、罪深かろうと徳高かろうと――夫をなお愛し敬う女たちは、大いなる果報の世界に至る。」

Verse 23

दुश्शीलः कामवृत्तो वा धनैर्वा परिवर्जितः।स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः।।।।

「高貴なる性（さが）をもつ女にとって、夫は至上の神聖なる拠り所である。たとえ素行が悪く、欲楽に流れ、財に乏しくとも。」

Verse 24

नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम्।सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतमिवाव्ययम्।।।।

「ヴァイデーヒーよ、思い巡らしても、夫に勝る縁者は見当たらぬ。あらゆる場で頼むに足り、成し遂げられた不滅の苦行（タパス）のごとし。」

Verse 25

न त्वेवमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्त्स्रियः।कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश्चरन्ति याः।।।।

しかし邪なる女たちは、このように徳と過ちを悟らない。欲と我意に心を駆られ、夫をまるで自分に依る者のようにして、さまよい歩く者たちである。

Verse 26

प्राप्नुवन्त्य यशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि।अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः।।।।

おおマイティリーよ、そのような女—なすべからざることに支配される者—は不名誉を招き、またダルマからも堕ちる。

Verse 27

त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्ट लोक परावराः।स्त्रिय स्स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा।।।।

しかし、そなたのような女—徳を備え、世の高下を見分ける者—は、ダルマの行いを成した人々のように、天において自在に歩むであろう。

Verse 28

तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी।भव स्वभर्तु स्सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत स्समाप्स्यसि।।।।

ゆえに、貞節にしてラーマに従い、パティヴラターたる妻たちの定めを守り、夫のダルマの同伴者となりなさい。そうすれば名声と正しさの双方を得るであろう。