Sarga 114

Verse 1

स्निग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान्प्रभुः। अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः।।2.114.1।।

深くやわらかな響きを立てる戦車に乗り、名高き主バラタは、たちまちアヨーディヤーへ入城した。

Verse 2

बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम्। तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव।।2.114.2।।

それはまるで夜そのもの――黒く光なく、闇に覆われ、猫と梟がさまよい、人も象も影すら見えぬ有様であった。

Verse 3

राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम्। ग्रहेणाभ्युत्थितेनैकां रोहिणीमिव पीडिताम्।।2.114.3।।

それは、月の愛妃ローヒニーが、かつては栄光に輝きながら、今はひとり取り残され、勢いを得て昇った敵の星に捕らえられたかのように苦しめられている姿のようであった。

Verse 4

अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां घर्मोत्तप्तविहङ्गमाम्।लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव।।2.114.4।।

それは、やせ細った山の流れのようであった。水は乏しく熱に煮え、かき乱され、水鳥は炎暑に焼かれ、魚も鰐も姿を消し、干からびて貧しくなっていた。

Verse 5

विधूमामिव हेमाभामध्वराग्ने स्समुत्थिताम्। हविरभ्युक्षितां पश्चाच्छिखां विप्रलयं गताम्।।2.114.5।।

アヨーディヤーは、祭火より立ちのぼる供犠の炎のようであった――煙なく黄金に輝きつつ燃え上がるが、やがて供物を灌がれたのち、しだいに衰えて消え失せた。

Verse 6

विध्वस्तकवचां रुग्णगजवाजिरथध्वजाम्। हतप्रवीरामापन्नां चमूमिव महाहवे।।2.114.6।।

それは大合戦の軍勢のようであった――鎧は砕け、象馬は傷つき、戦車と旗印は折れ、勇士は討たれ、全軍が苦境に沈んでいた。

Verse 7

सफेनां सस्वनां भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम्। प्रशान्तमारुतोद्धूतां जलोर्मिमिव निस्स्वनाम्।।2.114.7।।

それは海の波のようであった――初めは泡立ち轟きつつ立ち上がり、やがて穏やかな風に運ばれて鎮まり、音もなくなった。

Verse 8

त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैरभिरूपैश्च याजकैः। सुत्याकाले सुनिर्वृत्ते वेदिं गतरवामिव।।2.114.8।।

それは、ソーマを搾る時刻がすっかり終わったのちに捨て置かれた祭壇（ヴェーディー）のようであった――祭具のすべてと端正な祭司たちが去り、響きも絶えていた。

Verse 9

गोष्ठमध्ये स्थितामार्तामचरन्तीं तृणं नवम्। गोवृषेण परित्यक्तां गवां पक्तिमिवोत्सुकाम्।।2.114.9।।

それは群れのただ中にいる雌牛の列のようであった――嘆きに沈み、新しい草も食まず、牡牛に見捨てられて、落ち着かぬ渇望に揺れていた。

Verse 10

प्रभाकराद्यै स्सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिरिवोत्तमैः। वियुक्तां मणिभिर्जात्यैर्नवां मुक्तावलीमिव।।2.114.10।।

アヨーディヤーは、最上の宝石――輝く紅玉や類まれなる珠玉――を失い、かつての艶と光彩を奪われた、新しい真珠の首飾りのように見えた。

Verse 11

सहसा चलितां स्थानान्महीं पुण्यक्षयाद्गताम्।संवृतद्युतिविस्तारां तारामिव दिवश्च्युताम्।।2.114.11।।

アヨーディヤーは、天より落ちた星のようであった――忽ちその位を離れ、広がる光は覆われ、功徳の尽きたかのごとく。

Verse 12

पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरनादिताम्। द्रुतदावाग्नि विप्लुष्टां क्लान्तां वनलतामिव।।2.114.12।।

アヨーディヤーは森の蔓草のようであった。春の終わりには花に飾られ、酔える蜂の羽音に満ちていたのに、今は忽ち走る野火に焼かれ、しおれて疲れ果てていた。

Verse 13

सम्मूढनिगमांस्तब्धां संक्षिप्तविपणापणाम्। प्रच्छन्नशशिनक्षत्रां द्यामिवाम्बुधरैर्वृताम्।।2.114.13।।

商人は惑い、都は沈黙し、市も店も閉ざされた。アヨーディヤーは、雲に覆われて月と星が隠れる空のようであった。

Verse 14

क्षीणपानोत्तमैर्भग्नैः शरावैरभिसंवृताम्। हतशौण्डामिव ध्वस्तांं पानभूमिमसंस्कृताम्।।2.114.14।।

アヨーディヤーは、宴の後の汚れた酒場のようであった。上等の酒は尽き、割れた壺が散らばり、騒がしい酒徒も打ち倒されたかのように、荒れ果てていた。

Verse 15

वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैस्समावृताम्। उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतितामिव।।2.114.15।।

アヨーディヤーは、旅人に水を施すプラパー（給水所）が崩れ落ち沈んだかのようであった。地は裂けて窪みのように不揃いとなり、割れた器が散り、水もすでに尽きていた。

Verse 16

विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम्। भूमौ बाणैर्विनिष्कृत्तां पतितां ज्यामिवायुधात्।।2.114.16।।

それは地に横たわり、武器から外れた弓弦のようであった――広く張りつめ、留め輪を備えながらも、矢に断たれて落ちたのだ。

Verse 17

सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम्। निहतां प्रतिसैन्येन वडवामिव पातिताम्।।2.114.17।।

それは、戦に熟達した騎手に激しく駆られていながら、敵軍に討たれて地に倒された雌馬のようであった。

Verse 18

शुष्कतोयां महामत्स्यैः कूर्मैश्च बहुभिर्वृताम्। प्रभिन्नतटविस्तीर्णां वापीमिव हृतोत्पलाम्।।2.114.18।।

それは、水の涸れた貯水池のようであった――大魚と多くの亀に満ち、岸は崩れて広がり、蓮華は失われていた。

Verse 19

पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम्। सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम्।।2.114.19।।

それは、意気消沈した男の身体のようであった――香油を塗ることも禁じられ、飾りもなく、悲しみに灼かれたかのように痩せ衰え、ただ四肢の骨組みとなっていた。

Verse 20

प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम्। प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर्भास्करस्य प्रभामिव।।2.114.20।।

雨季が深まり、雲の天蓋が押し寄せて濃い雨雲が覆うとき、太陽の光が隠されるように——彼もまた、光を包み隠されて現れた。

Verse 21

भरतस्तु रथस्थ स्सन् श्रीमान्दशरथात्मजः। वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यमब्रवीत्।।2.114.21।।

そのとき、車上に座す栄光あるダシャラタの子バラタは、最上の車を駆る御者にこう言葉をかけた。

Verse 22

किं नु खल्वद्य गम्भीरो मूर्छितो न निशम्यते। यथापुरमयोध्यायां गीतवादित्रनिस्वनः।।2.114.22।।

なぜ今日、かつてアヨーディヤーの都に満ちていた歌と楽器の、深くうねる響きが聞こえぬのか。

Verse 23

वारुणीमदगन्धश्च माल्यगन्धश्च मूर्छितः। धूपितागुरुगन्धश्च न प्रवाति समन्ततः।।2.114.23।।

いまや四方に、かつて漂った濃やかな香りを運ぶ風は吹かない。ヴァールニー酒の酔わせる匂いも、花鬘の香も、アガル（沈香）を焚く薫香も。

Verse 24

यानप्रवरघोषश्च स्निग्धश्च हयनिस्वनः। प्रमत्तगजनादश्च महांश्च रथनिस्वनः।।2.114.24।। नेदानीं श्रूयते पुर्यामस्यां रामे विवासिते।

優れた乗り物の響きも、馬の艶やかな嘶きも、昂ぶる象の叫びも、戦車の大いなる轟きも——ラーマが追放されて以来、この都にはいまや聞こえない。

Verse 25

चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रजः। गते हि रामे तरुणा स्संतप्ता नोपभुञ्जते।।2.114.25।।

ラーマが去ったゆえに、若者たちは胸を悲しみに焼かれ、貴い白檀と沈香の香りにも、新しい花の首飾りにも、もはや喜びを見いださない。

Verse 26

चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रजः। गते हि रामे तरुणा स्संतप्ता नोपभुञ्जते।।2.114.25।।

ラーマが去ってしまったので、若者たちは悲嘆に燃え、貴い白檀と沈香の香にも、新たな花鬘にも、喜びを覚えない。

Verse 27

बहिर्यात्रां न गच्छन्ति चित्रमाल्यधरा नराः। नोत्सवा स्सम्प्रवर्तन्ते रामशोकार्दिते पुरे।।2.114.27।।

ラーマの悲しみに打たれた都では、人々は色鮮やかな花鬘を着けて遊興の外出をせず、祭りの催しもまったく始まらない。

Verse 28

सह नूनं मम भ्रात्रा पुरस्यास्य द्युतिर्गता। न हि राजत्ययोध्येयं सासारेवार्जुनी क्षपा।।2.114.28।।

まことに、我が兄とともにこの都の輝きも去ったのだ。アヨーディヤーはもはや照り映えず、月の欠けゆく闇に雨を孕む夜のようだ。

Verse 29

कदा नु खलु मे भ्राता महोत्सव इवाऽगतः। जनयिष्यत्ययोध्यायां हर्षं ग्रीष्म इवाम्बुदः।।2.114.29।।

いつになれば我が兄は—大いなる祭りのごとく—帰り来て、夏の暑さに雲が恵みをもたらすように、アヨーディヤーに歓喜を生み出すのだろうか。

Verse 30

तरुणैश्चारुवेषैश्च नरैरुन्नतगामिभिः। सम्पतद्भिरयोध्यायां नाभिभान्ति महापथाः।।2.114.30।।

アヨーディヤーの大路は、もはや行き交う人々の群れで輝かない。麗しい装いの若者たちが、誇り高く自信ある歩みで進む姿も見えない。

Verse 31

एवं बहुविधं जल्पन्विवेश वसतिं पितुः। तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहामिव।।2.114.31।।

このようにさまざまに語りながら、バラタは父の御殿へ入った。そこは王を失い、まるで獅子を失った洞窟のようであった。

Verse 32

そのとき自制の人バラタは、内殿のすべてを見渡した。そこは人影もなく輝きを失い、まるで神々に見捨てられ太陽を失った昼のようであった。深い悲しみに沈み、彼は涙をこぼした。