Sarga 110

Verse 1

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्।।।।

ラーマが憤っているのを察して、ヴァシシュタは答えた。「ジャーバリもまた、この世の衆生の来たり去り—その道程と帰趨—を知っている。」

Verse 2

निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्।इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे।।।।

世界の主よ、彼はただあなたを引き返させようとして、この言葉をあなたに告げた。いま、世界の起こりの物語を私から聞きなさい。

Verse 3

सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता।तत: स‌मभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: स‌ह।।।।

はじめ、すべてはただ水であり、その水より大地が形づくられた。ついで自生者ブラフマー（スヴァヤンブー）が、神々とともに顕現した。

Verse 4

स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्।असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।।।।

そののち彼は聖なる猪ヴァラーハとなり、大地を持ち上げ、清らかにして自らを制する子らとともに、あらゆる世界を生み出した。

Verse 5

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः।तस्मान्मरीचि: संज‌ज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः।।।।

虚空より生じたブラフマーは、常住にして永遠、不滅である。そのブラフマーよりマリーチが生まれ、マリーチよりその子カश्यパが生まれた。

Verse 6

विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वत: स्वयम्।स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः।।।।

カश्यパよりヴィヴァスヴァーン（太陽神）が生まれ、ヴィヴァスヴァーンよりヴァイヴァスヴァタ・マヌが生まれた。そのマヌこそ最初のプラジャーパティであり、イクシュヴァークはマヌの子として生まれた。

Verse 7

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही।तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।।।।

イクシュヴァーク（Ikṣvāku）——マヌが最初にこの豊かな大地を授けた者——彼こそアヨーディヤーの最初の王であると知れ。

Verse 8

इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः।कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत।।।।

イクシュヴァークには、ククシ（Kukṣi）と名高い輝かしい子がいた。さらにククシから、勇者ヴィククシ（Vikukṣi）が生まれた。

Verse 9

विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्।बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महात‌पा:।।।।

ヴィククシからは、大いなる光輝と威力を備えたバーナ（Bāṇa）が生まれ、バーナからは、大いなる腕を持ち苦行に厳しいアナラニヤ（Anaraṇya）が生まれた。

Verse 10

नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे।अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन।।।।

徳ある者の中でも最勝の大王アナラニヤがこの国を治めていたとき、旱魃も飢饉もなく、盗人は一人としていなかった。

Verse 11

अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।।।स सत्यवचनाद् वीर: स‌शरीरो दिवं गतः।

アナラニヤからは強大な腕をもつ王プリトゥが生まれ、プリトゥからは大王トリシャンクが生まれた。その勇者トリシャンクは、真実の言葉の力により、身を携えたまま天界へと至った。

Verse 12

त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः।।।।दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।

トリシャンクの子は大いなる名声をもつドゥンドゥマーラであり、ドゥンドゥマーラからは大いなる光輝を放つユヴァナーシュヴァが生まれた。

Verse 13

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।।।मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

ユヴァナーシュヴァの子は威厳あるマーンダートリであり、マーンダートリからは大いなる威光のスサンディが生まれた。スサンディには二人の子、ドゥルヴァサンディとプラセーナジトがいた。ドゥルヴァサンディからは名高きバラタが生まれ、敵を討ち滅ぼした。

Verse 14

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।।मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

ユヴァナーシュヴァより栄光あるマーンダートリが生まれ、マーンダートリより大威徳のスサンディが生じた。スサンディには二子、ドゥルヴァサンディとプラセーナジトがあり、ドゥルヴァサンディより名高きバラタ――敵を滅する者――が生まれた。

Verse 15

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।।।

大いなる腕をもつバラタから、アシタという名の子が生まれた。彼に敵対して、ハイハヤ族、ターラジャンガ族、そして勇猛なるシャシビンドゥ族という対抗の王たちが起こった。

Verse 16

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।

大いなる腕をもつバラタからアシタが生まれた。彼に敵対して、ハイハヤ族、ターラジャンガ族、そして勇猛なるシャシビンドゥ族という敵対の王たちが起こった。

Verse 17

तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः।स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः।।।।

王は戦において彼らすべてに対陣したが、ついには追われて流謫となった。やがて麗しい山の地に住み、満ち足りて、まるで牟尼（ムニ）のように静かに暮らした。

Verse 18

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः।एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ।।।।

伝え聞くところによれば、彼には二人の妃があり、二人とも身ごもった。すると一方が、共妻の胎を滅ぼそうとして毒を与えた。

Verse 19

भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः।तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्।।2.110.19।।स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि।

ヒマヴァトに身を寄せる、チヤヴァナという名のバールガヴァの聖仙がいた。カ―リンディーはそのリシに近づいて礼拝し、そしてそのブラーフマナは、彼女が願う恩寵――男子の誕生――について語りかけた。

Verse 20

पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः।।।।धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः।

「王妃よ、汝には子が授かろう。大いなる魂を備え、世に名高く、ダルマにかなって徳高く、家系を継ぎ、敵を滅する者となる。」

Verse 21

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।।।पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्।तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।।।

王妃は喜びに満ちて聖仙の周りを右繞（プラダクシナー）し、許しを得て辞去した。やがて宮に帰り、蓮の花弁のような眼をもち、蓮華より生まれしブラフマーのごとく輝く子を産んだ。

Verse 22

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।

彼女は喜びに満ちて聖者の周りを右繞（プラダクシナー）し、別れを告げた。のちに帰邸して、蓮のような眼をもち、蓮華より生まれしブラフマーのごとく輝く子を王妃は産んだ。

Verse 23

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया।गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत्।।।।

しかしその共妻は胎児を滅ぼそうとして毒を与えた。その「ガラ（毒）」と共に生まれたゆえに、その子はサガラと呼ばれるようになった。

Verse 24

स राजा सगरो नाम य: स‌मुद्रमखानयत्।इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः।।।

その王、名をサガラという者こそ、海を掘り起こさせた王である。満月の祭日に供犠を修し、猛き勢いもってその大事業により民を畏れさせた。

Verse 25

असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम्।जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।।।।

サガラにはアサマンジャという子がいたと聞く。父がなお存命のうちに、悪しき業をなすその者は父によって追放された。

Verse 26

अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्।दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।।।।

勇猛なるアṁシュマンはアサマンジャの子として生まれた。ディリーパはアṁシュマンの子、そしてバギーラタはディリーパの子である。

Verse 27

भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः।ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः।।।।

バギーラタからカクッツタが生まれ、彼によって汝らの家系はカークッツタとして名高くなった。さらにカクッツタからラグが生まれ、彼によって汝らはラाघヴァとして知られる。

Verse 28

रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः।कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि।।।।

ラグの輝ける御子は、力を増して世に名高く、カルマーシャパーダ、またサウダーサと称えられた。さらに聖仙（リシ）の呪いにより、しばし人を喰らう者としても知られた。

Verse 29

कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः।यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्।।।।

カルマーシャパーダの子は、シャンカナ（Śaṅkhaṇa）と名高かった。彼の武威に挑む者は、軍勢もろとも打ち砕かれた。

Verse 30

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।।।

シャンカナ（Śaṅkhaṇa）の子は、勇ましく栄光あるスダルシャナ（Sudarśana）。スダルシャナの子はアグニヴァルナ（Agnivarṇa）、アグニヴァルナの子はシーグラガ（Śīghraga）。シーグラガの子はマル（Maru）、マルの子はプラシュシュルヴァ（Praśuśruva）、プラシュシュルヴァの子は大いなる光を放つアンバリーシャ（Ambarīṣa）。アンバリーシャの子はナフーシャ（Nahūṣa）—その武威は真実であり、ナフーシャの子は最もダルマに篤いナーバーガ（Nābhāga）。ナーバーガには二子、アジャ（Aja）とスヴラタ（Suvrata）があり、アジャの子こそ法にかなう王ダシャラタ（Daśaratha）であった。

Verse 31

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

あなたこそ彼の長子にして正統の継承者、世にラーマ（Rāma）と名高いお方。ゆえに王よ、みずからの国を受け、民を顧みて守り給え。

Verse 32

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

イクシュヴァーク族のすべてにおいて、王となるのは長子である。長子が存命のうちは、弟が王位に灌頂されることはない。

Verse 33

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

大いなる名声の御方よ、今日、ラाघヴァ家の永遠の家法（クーラ・ダルマ）を捨ててはなりません。宝に富み諸国広きこの大地を、父君のごとく治め給え。

Verse 34

तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः।तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप।।।।

あなたこそ彼の長子にして正統の継承者、世にラーマ（Rāma）と名高いお方。ゆえに王よ、みずからの国を受け、民を顧みて守り給え。

Verse 35

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः।पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।।।।

イクシュヴァーク族のすべてにおいて、王となるのは長子である。長子が存命のうちは、弟が王位に灌頂されることはない。

Verse 36

स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि।प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः।।।।

大いなる名声の御方よ、今日、ラाघヴァ家の永遠の家法（クーラ・ダルマ）を捨ててはなりません。宝に富み諸国広きこの大地を、父君のごとく治め給え。