Sarga 106

Verse 1

एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत्।ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम्।।।।उवाच भरत श्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः।

ラーマが意味深い言葉を語り終えて沈黙すると、マンダーキニーの岸辺で、正しきバラタは、民を慈しむ性のラーマに向かい、ダルマに根ざした明晰な言葉で答えた。

Verse 2

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दमः।।।।न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत्।सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान्।।।।

敵を屈する者よ、この世にあなたのような人が誰いよう。悲しみはあなたを乱さず、喜びもあなたを酔わせない。長老たちはあなたを認め、疑いが生じれば彼らに教えを請う。

Verse 3

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दम।।2.106.2।।न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत्।सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान्।।2.106.3।।

悲しみは汝を揺るがさず、喜びもまた汝を驕らせない。汝は長老たちに愛され、疑いが生じれば彼らに問い、教えを請う。

Verse 4

यथा मृत स्तथा जीवन्यथाऽसति तथा सति।यस्यैष बुद्धिलाभ स्स्यात्परितप्येत केन सः।।।।

かかる悟りを得た者にとって、生と死は等しく、また悪と善も同じ心で受けとめられる。されば、何によって彼は苦しめられようか。

Verse 5

परावरज्ञो यश्च स्याद् यथा त्वं मनुजाधिप।स एव व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति।।।।

人の主よ、高きと低きを知り、汝のごとく過去と未来を見通す者は、たとえ災厄に打たれても、悲嘆に沈むべきではない。

Verse 6

अमरोपमसत्त्व स्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः।सर्वज्ञ स्सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव।।।।

ラाघヴァよ、汝は大いなる魂をもち、不死の者に比すべき性質を備える。真理に堅く、万事を知り、万事を見通し、また分別の智に満ちている。

Verse 7

न त्वामेवं गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम्।अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति।।।।

かくのごとき徳を備え、盛衰と生死をわきまえる汝が、最も耐えがたい悲しみに至るのはふさわしくない。

Verse 8

प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम्।क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम।।।।

私が留守の間に、母が私のために犯した罪――卑小な心からであり、また私の望みに反するもの――どうか私に免じて、慈悲をもってお赦しください。

Verse 9

धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि तेनेमां नेह मातरम्।हन्मितीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम्।।।।

私はダルマの絆に縛られている。ゆえに、罪を犯し厳罰に値するとはいえ、ここで母上を打つことはしない。

Verse 10

कथं दशरथा ज्जात श्शुद्धाभिजनकर्मणः।जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्यां कर्म जुगुप्सितम्।।।।

どうして私が—清き家柄と正しい行いで知られるダシャラタ王の子でありながら—ダルマを知りつつ、かくも忌むべき、正義に背く行いをなし得ましょうか。

Verse 11

गुरुः क्रियावान्वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेतिच।तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि।।।।

父は我がグルであり、祭祀の務めに励み、老いてなお王であり、今は逝き給うた—まさしく我が父です。ゆえにこの सभा（集会）において、神にも等しい父君を私は非難できません。

Verse 12

को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम्।स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षु स्सन्कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित्।।।।

ダルマを知るラーマよ。正しさを弁える者が、ただ一人の女を喜ばせんとして、ダルマもアルタも欠いたこのような罪業を、どうして行い得ましょうか。

Verse 13

अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुरा श्रुतिः।राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता।।।।

古くより「死の時には生きとし生けるものは迷い惑う」と聞く。王がこのように振る舞ったことで、その言葉はこの世にあからさまに証し立てられた。

Verse 14

साध्वर्थमभिसन्धाय क्रोधान्मोहाच्च साहसात्।तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान्।।।।

何が真のダルマかをよく思い定め、怒りや迷妄や無謀な衝動によって父上が犯した過ちを、どうか取り戻し正してほしい。

Verse 15

पितुर्हि समतिक्रान्तं पुत्रो यस्साधु मन्यते।तदपत्यं मतं लोके विपरीतमतोऽन्यथा।।।।

父上の過ちを「正しい」とみなす子は、この世で真の子とは認められない。さもなくば、子としてあるべき姿のまったく逆となる。

Verse 16

तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः।अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम्।।।।

ゆえに真の子となれ。父上がなした不善の業を是認してはならぬ。それはこの世で賢者・剛毅の人々により非難される行いである。

Verse 17

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः।पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान्।।।।

そなたはこのすべてを守らねばならぬ――カイケーイー、私、父上、我らの友と親族、そして都の民も国の民も皆。まことに国土のすべてを。

Verse 18

क्व चारण्यं क्वच क्षात्रं क्व जटाः क्व च पालनम्।ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान्कर्तुमर्हति।।।।

森がどうしてクシャトリヤの務めと関わろうか。乱れた結髪が、統治と守護とどう関わろうか。このように矛盾し、務めを損なう行いは、あなたにふさわしくない。

Verse 19

एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्रियस्याभिषेचनम्।येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम्।।।।

大いなる智慧を備えた方よ、クシャトリヤの第一のダルマは王としての灌頂である。その王権の聖なる授与によって、民を守り治めることが可能となる。

Verse 20

कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थ मलक्षणम्।आयतिस्थं चरे द्धर्मं क्षत्रबन्दुरनिश्चितम्।।।।

そして誰が、クシャトリヤでありながら、目の前の明らかな務めを捨て、疑わしく不吉で、果報も遠い未来にある不確かな「修行」に走るだろうか。

Verse 21

अथ क्लेशज मेव त्वं धर्मं चरितु मिच्छसि।धर्मेण चतुरो वर्णान्पालयन् क्लेश माप्नुहि।।।।

もし真に、苦難によって得られるダルマを行じたいのなら、統治の苦難を引き受けよ。ダルマによって四つのヴァルナを守り、その労苦を担え。

Verse 22

चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमुत्तमम्।आहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तु मर्हसि।।।।

四つのアーシュラマのうち、ダルマを知る者たちは家住の道こそ最上にして最高であると説く。おおダルマを知る御方よ、どうしてそれを捨てるにふさわしかろうか。

Verse 23

श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम्।स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति।।।।

学びにおいても、位においても、さらには生まれにおいてさえ、私はあなたに及びません。あなたがここにおられるのに、どうして私のような者が大地を治められましょう。

Verse 24

हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम्।भवता च विनाभूतो न वर्तयितुमुत्सुहे।।।।

私は幼く、分別も徳も乏しく、位においても劣ります。あなたと離れては、生き続ける気力さえ湧きません。

Verse 25

इदं निखिल मव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम्।अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सहबान्धवैः।।।।

おおダルマを知る御方よ、あなた自身の正しい務めに従い、この祖伝の国土すべてを、乱れなく障りなく、諸親族とともに治めてください。

Verse 26

इहैव त्वाऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतय स्सह।ऋत्विज स्सवसिष्ठाश्च मन्त्रविन्मन्त्रकोविदाः।।।।

ここにおいてこそ、国のあらゆる人々と諸勢力がともに、そして祭官たち—ヴァシシュタをはじめ、真言を知り聖なる誦唱に巧みな者たち—が、あなたに灌頂の儀を執り行いますように。

Verse 27

अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज।विजित्य तरसा लोकान्मरुद्भिरिव वासवः।।।।

我らが汝に灌頂の聖なる即位を授けたなら、アヨーディヤーへ帰り統治せよ。諸界を力もって征し、マルト神群を伴って帰還したヴァーサヴァ（インドラ）のごとく。

Verse 28

ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन्दुर्हृदस्साधु निर्दहन्।सुहृदस्तर्पयन्कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम्।।।।

神々・祖霊・聖仙（リシ）への三つの負債をことごとく果たし、邪心の者を焼き尽くし、怨敵を鎮め、友を望みのままに満たしたのち、このアヨーディヤーにおいて我に命じ得るのは汝ただ一人である。

Verse 29

अद्याऽर्य मुदिता स्सन्तु सुहृदस्तेऽभिषेचने।अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश।।।।

高貴なる御方よ、今日の灌頂（アビシェーカ）にて汝の友は歓喜せよ。今日、汝の敵は恐れおののき、十方へと逃げ去れ。

Verse 30

आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ।अद्य तत्र भवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात्।।।।

人中の雄よ、我が母に降りかかった非難をぬぐい去り、いま彼の地にて、尊き父を罪過より守り給え。

Verse 31

शिरसा त्वाऽभियाचेऽहं कुरुष्व करुणां मयि।बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः।।।।

頭を垂れてあなたに願います。どうか私と、すべての縁者に憐れみをお示しください。マヘーシュヴァラが一切の生きとし生けるものに慈悲を垂れるように。

Verse 32

अथैतत्पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः।गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्धमप्यहम्।।।।

だが、もしこれらの願いを退けてここから森へ赴くのなら、私もまた行きます――あなたと共に。

Verse 33

तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानश्शिरसा महीपतिः।नचैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान्मतिं पितुस्तद्वचने प्रतिष्ठितः।।।।

バラタが苦悩し頭を垂れてなおも嘆願し続けたが、徳ある大地の主ラーマは帰還の決意を起こさず、父の言葉に堅く立ち続けた。

Verse 34

तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः।न यात्ययोध्यामिति दुःखितोऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः।।।।

ラグハヴァの驚くべき不動の堅さを見て、人々は悲しみと喜びを同時に味わった。アヨーディヤーへ行かぬことを悲しみ、揺るがぬ誓いの堅守を見て喜んだ。

Verse 35

तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विसंज्ञाश्रुकलाश्च मातरः।तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह।।।।

そのとき祭司たち、商人組合の長たち、そして母たちは――悲しみに気を失い、涙も尽きて――そのように語るバラタを讃えた。さらに皆でラーマに礼拝し、同じく嘆願した。