Sarga 104

Verse 1

तं तु राम स्समाश्वास्य भ्रातरं गुरवत्सलम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे।।।।

年長者を深く敬う兄弟バラタをラーマが慰め終えると、ラーマはラクシュマナと共に、その兄弟に問いかけ始めた。

Verse 2

किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया।यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनः।।।।

あなたが今語ったことの真意を聞きたい。いかなる理由でこの地に来たのか、樹皮の衣をまとい、髪を結い固め、羚羊の皮を身に着けて。

Verse 3

यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः।हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि।।।।

なぜこの地に入ったのか—黒羚羊の皮をまとい、結髪をたくわえて—国を捨てて来たその理由を、すべて私に語るがよい。

Verse 4

इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना।प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।।।

このように大いなる心のカクッツタ（ラーマ）に告げられると、カイケーイーの子（バラタ）は合掌して恭敬し、力強く心を整えて、次の言葉を述べた。

Verse 5

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्।गत: स्वर्ग महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः।।।।

ああ高貴なる方よ！ 我らの大いなる腕の父は、あなたを捨ててあの耐え難き行いを成し、子を失う悲しみに責められつつ、天へと旅立たれた。

Verse 6

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप।चकार सा महत्पापमिदमात्मयशोहरम्।।।।

ラーマよ、敵を焼き尽くす者よ——我が母カイケーイーは一人の女にそそのかされ、この大いなる罪を犯し、自らの名誉を損なった。

Verse 7

सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता।पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम।।।।

我が母は、未亡人となり悲嘆にやつれ、王権という「果」を得ぬまま、最も恐ろしき地獄へと堕ちるであろう。

Verse 8

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।अभिषिञ्चस्व चाद्येव राज्येन मघवानिव।।।।

あなたの僕として立つこの私に、どうかご慈悲をお示しください。今日ただちに、マガヴァーン（インドラ）のごとく王国の灌頂をお受けください。

Verse 9

इमाः प्रकृतय स्सर्वा विधवा मातरश्च याः।त्वत्सकाशमनुप्राप्ता प्रसादं कर्तुमर्हसि।।।।

これらすべての民と、夫を失った母たちが、あなたのもとへ参りました。どうかこの願いをお聞き入れになり、恩寵をお授けください。

Verse 10

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद।राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु।।।।

誉れを授ける御方よ、正しき継承の順により、またそれがあなたにふさわしいゆえに、ダルマに則って王国をお受けになり、善き友らの願いを成就してください。

Verse 11

भवत्वविधवा भूमि स्समग्रा पतिना त्वया।शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा।।।।

汝を主として戴くことで、全大地がもはや寡婦とならぬように——それは、清らかな月に照らされて輝く秋の夜のごとく。

Verse 12

एभिश्च सचिवैस्सार्धं शिरसा याचितो मया।भ्रातु शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।।।।

これらの大臣とともに、私は頭を垂れて願い奉る。兄として、弟子として、そして僕として汝の前に立つこの私に、どうか御慈悲をお与えください。

Verse 13

तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम्।पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि।।।।

ゆえに、人中の虎よ、この尊ばれる民の全体——久遠の父祖伝来の秩序として敬われるもの——を踏み越えてはなりません。

Verse 14

एवमुक्त्वा महाबाहु स्सबाष्पः कैकयीसुतः।रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरत: पुन:।।।।

かく語り終えると、強大な腕を持つバラタ——カイケーイーの子、涙にむせびつつ——再び頭を垂れてラーマの御足を取り、すがりついた。

Verse 15

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुन पुनः।भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत्।।।।

ラーマは、たびたび深く息を吐き、発情した象のように荒く喘ぐ弟バラタを抱きしめ、そしてこう語った。

Verse 16

कुलीन:सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः।राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः।।।।

高貴な家に生まれ、徳に満ち、威光に輝き、誓いを守るあなたのような人が、王国のためにどうして罪を犯せようか。

Verse 17

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन।न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि।।।।

敵を討つ者よ、あなたには微かな過ちすら見当たらない。幼い衝動から母君を責めることもあってはならぬ。

Verse 18

कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदाऽनघ।उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते।।।।

大いなる智慧を備え、罪なき者よ。教えによれば、妻や子がしかるべく定まり立ったのち、長老はその事において自らの意のままに処することが許される。

Verse 19

वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याता: सौम्य साधुभिः।भार्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनुज्ञातुमर्हसि।।।।

温和なる方よ、世の善き人々が妻や子や弟子を正しい導きのもとにある者として見るように、私たちもそのように見なされることをお許しください。

Verse 20

वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम्।राज्ये वाऽपि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः।।।।

やさしき者よ、森に住み樹皮の衣と羚羊の皮をまとうにせよ、王国に住むにせよ――そのように私を定め得るのは大王お一人である。

Verse 21

यावत पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम्।तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम्।।।।

ダルマを支える者の中の最上よ。ダルマを知り世に敬われる父に捧げられる尊敬と同じ尊敬を、母にもまた捧げるべきである。

Verse 22

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव।मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे।।।।

ラाघヴァ（バラタ）よ。ダルマに篤いこの二人――父と母――から私は「森へ行け」と告げられた。どうして他の道を行めようか。

Verse 23

त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्।वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा।।।।

あなたは人々に敬われるアヨーディヤーで王国を受け継ぎ治めるべきであり、私は樹皮の衣をまとってダンダカの森に住むべきである。

Verse 24

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ।व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः।।।।

かくして大王は民の面前で分配を定め、光輝あるダシャラタは命を下したのち、天界へと旅立った。

Verse 25

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव।पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि।।।।

その法にかなう王、すなわち世の師と仰がれるあなたの父こそが権威ある規範である。ゆえに父より分け与えられた分を受け取り、享受するがよい。

Verse 26

चतुर्दश समास्सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः।उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना।।।।

やさしき者よ、私は十四年のあいだダンダカの森に身を寄せ、偉大なる父より授かった分を受けて果たそう。

Verse 27

यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः।तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वर भावमप्ययम्।।।।

人々に敬われ、神々の主にも比せられる偉大なる父が私に告げたこと、それこそが私の至上の益であると私は信ずる。この定めは万界の主の御意のごとく、決して廃れさせてはならない。