Shloka 20
गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्
The Search for Sītā at the Godāvarī
Devanagari script
तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम्।।।।उवाच लक्ष्मणो ज्येष्ठं धीमान्भ्रातरमार्तवत्।
Transliteration
teṣāṃ vacanasarvasvaṃ lakṣayāmāsa ceṅgitam | uvāca lakṣmaṇo jyeṣṭhaṃ dhīmān bhrātaram ārtavat ||
Translation
その身振りを見て、伝えんとする全意を悟った賢きラクシュマナは、嘆きに沈む兄に語りかけた。
Word by Word
क्वwhere
क्व:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)
सीताSita
सीता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन (Instrumental singular)
पृष्टाःasked/questioned
पृष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifies मृगाः)
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमान-अव्यय (as/just as)
इमेthese
इमे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
सहसाsuddenly
सहसा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (suddenly)
उत्थिताःrose up
उत्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्-स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दर्शयन्तिthey show/point out
दर्शयन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; causative sense 'show' (denominative usage)
क्षितिम्the earth/ground
क्षितिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis/only)
दक्षिणाम्southern
दक्षिणाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies दिशम्)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मृगाःdeer
मृगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
साधुwell/good
साधु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formप्रशस्ति-अव्यय (approving particle/adverb)
गच्छावहेlet us two go
गच्छावहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), द्विवचन (Dual); आत्मनेपद
देवO lord
देव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन; पुंलिङ्ग
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एताम्this
एताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
नैऋतिम्south-western (Nairriti)
नैऋतिम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनैऋति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies दिशम्)
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्त-अव्यय (conditional)
स्यात्might be / should be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आगमःtrace/means of arrival/news
आगमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कश्चित्some/any
कश्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चित-विशेषण (indefinite)
आर्याthe noble lady
आर्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआर्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-अव्यय (then/thereupon)
लक्ष्यतेis seen/found
लक्ष्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
Context
Observing intelligently their indications and understanding the meaning of their message, Lakshmana said to his distressed elder brother:
Characters & Entities
L
LakṣmaṇaR
RāmaFAQs
Dharma appears as responsible counsel: understanding signs accurately and speaking at the right time to support one who suffers, without exaggeration or deceit.
As Rāma searches anxiously, Lakṣmaṇa interprets observed indications and prepares to guide Rāma toward a likely direction.
Lakṣmaṇa’s discernment (viveka) and supportive compassion toward his elder brother.