Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

सीतावियोगे रामविलापः

Rāma’s Lament in Separation from Sītā

सीतया सह निर्यातो विना सीतामुपागतः।।3.62.11।।कथं नाम प्रवेक्ष्यामि शून्यमन्तःपुरं पुनः।

sītayā saha niryāto vinā sītām upāgataḥ | kathaṃ nāma pravekṣyāmi śūnyam antaḥpuraṃ punaḥ || 3.62.11 ||

シーターと共に出立したのに、シーターなくして戻ってしまった。空となった内宮へ、いったいどうして再び入れようか。

सीतयाwith Sītā
सीतया:
Sahakaraka (सह/साकं)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; सह-योगे
सहtogether with
सह:
Sahakaraka (सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक-उपपदम्
निर्यातःwent out
निर्यातः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्-या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तरि-प्रयोगे ‘I went out’ (speaker implied)
विनाwithout
विना:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वियोगार्थक-उपपदम्; द्वितीयां अपेक्षते
सीताम्Sītā
सीताम्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘विना’ इत्यस्य उपपद-योगे
उपागतःreturned/come
उपागतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउप-आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तरि-प्रयोगे ‘I have come back’
कथम्how
कथम्:
Sambandha (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक-रीतिवाचक (‘how’)
नामindeed/ever
नाम:
Sambandha (वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न-निश्चय/विस्मय-निपातः (‘indeed/ever’)
प्रवेक्ष्यामिshall enter
प्रवेक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्काल), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
शून्यम्empty
शून्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘अन्तःपुरम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अन्तःपुरम्inner palace
अन्तःपुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तः-पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुषः (अव्ययीभाव/उपपद-तत्पुरुषार्थ) ‘अन्तः स्थितं पुरम्’ = inner apartments
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (‘again’)

By Sita's abduction it will be clear to the world that I lack manliness and compassion. My cowardly nature will clearly manifest.

R
Rāma
S
Sītā
A
antaḥpura (inner palace/apartments)

FAQs

It underscores the dharma of marital unity and accountability: Rāma sees returning without Sītā not merely as personal loss but as a moral impossibility—an unfulfilled duty.

After Sītā’s abduction, Rāma imagines the future shame and emptiness of returning to royal life without her.

Fidelity and responsibility—Rāma’s refusal to normalize life or kingship while Sītā is missing.