Shloka 19

जटायुरावणयुद्धम्

Jatayu’s Combat with Ravana

Devanagari script

सारथेश्चास्य वेगेन तुण्डेनैव महच्छिरः।पुनर्व्यपाहरच्छ्रीमान्पक्षिराजो महाबलः।।।।

Transliteration

sārathes cāsya vegena tuṇḍenaiva mahacchiraḥ | punar vyapāharac chrīmān pakṣirājo mahābalaḥ ||

Translation

再び、栄光ある大力の鳥の王は、疾風のごとく、その嘴で御者の大きな頭を打ち砕いた。

Word by Word

• सारथेः: of the charioteer
• सारथेः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सारथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अस्य: of him (Rāvaṇa)
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• वेगेन: with force
• वेगेन: करण/रीति (Instrument/Manner)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तुण्डेन: with the beak
• तुण्डेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• एव: indeed/just
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• महत्: great
• महत्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• शिरः: head
• शिरः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-अव्यय (adverb: again)

• व्यपाहरत्: tore off/shattered
• व्यपाहरत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-अप-हृ (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• श्रीमान्: glorious
• श्रीमान्: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• पक्षिराजः: king of birds
• पक्षिराजः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पक्षि-राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः: पक्षिणां राजा

• महाबलः: very strong
• महाबलः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: महा-बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः: महत् बलम् यस्य

Context

Again the glorious, powerful king of birds swiftly shattered the huge head of the charioteer with his beak.

Characters & Entities

• Jatāyu
• Rāvaṇa
• charioteer (sārathi)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

In a dharmic struggle, decisive action may be necessary to stop ongoing harm—here, disabling the abductor’s means of escape.

What is the narrative situation?

Jatāyu attacks and kills the charioteer, further crippling Rāvaṇa’s flight.

Which character virtue is emphasized?

Resolve and effectiveness in protecting dharma.