Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

मारीचाश्रमगमनम्

Ravana’s Journey to Maricha’s Hermitage

एवमुक्तः क्षेणेनैव सारथिर्लघुविक्रमः।रथं संयोजयामास तस्याभिमतमुत्तमम्।।।।

evam uktaḥ kṣaṇenaiva sārathir laghuvikramaḥ |

rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatam uttamam ||

命を受けるや、敏捷な御者はただちに、主の望みどおりの最上の車を繋ぎ整えた。

kāñcanamgolden
kāñcanam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāñcana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘रथ’ इत्यस्य विशेषणम्
rathamchariot
ratham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
āsthāyahaving mounted
āsthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā+sthā (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund); ‘having mounted/ascended’
kāmagamgoing at will
kāmagam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāma + ga (प्रातिपदिके; गम्-धातोः ‘ग’ प्रत्यय/उपपद)
Formतत्पुरुष-समास (kāmena gamyate = goes as desired); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘रथ’ इत्यस्य विशेषणम्
ratnabhūṣitamadorned with gems
ratnabhūṣitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootratna + bhūṣita (प्रातिपदिक; भूष्-धातोः क्त)
Formतत्पुरुष-समास (ratnaiḥ bhūṣitam); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
piśācavadanaiḥwith demon-faces
piśācavadanaiḥ:
Karaṇa (करण; ‘with’)
TypeNoun
Rootpiśāca + vadana (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास (piśācānām vadanāni); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural)
yuktamyoked; equipped
yuktam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyukta (प्रातिपदिक; युज्-धातोः क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘रथ’ इत्यस्य विशेषणम्
kharaiḥwith donkeys/mules
kharaiḥ:
Karaṇa (करण; ‘by/with’)
TypeNoun
Rootkhara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural)
kāñcanabhūṣaṇaiḥwith golden ornaments
kāñcanabhūṣaṇaiḥ:
Karaṇa (करण; ‘with’)
TypeNoun
Rootkāñcana + bhūṣaṇa (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास (kāñcanāni bhūṣaṇāni); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural)
meghapratimanādenawith a cloud-like roar
meghapratimanādena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmegha + pratima + nāda (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास (meghasya pratimaḥ nādaḥ; तेन); पुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (Instrumental singular)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nominative singular)
tenawith that
tena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (Instrumental singular); सहार्थे/साधनार्थे ‘with that (chariot)’
dhanadānujaḥyounger brother of Kubera
dhanadānujaḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootdhanada + anuja (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास (dhanadasya anujaḥ); पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
rākṣasādhipatiḥlord of the rākṣasas
rākṣasādhipatiḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootrākṣasa + adhipati (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
śrīmānsplendid; prosperous
śrīmān:
Karta (कर्ता; कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘सम्पन्न/शोभायुक्त’
yayauwent
yayau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
nadanadīpatimto the lord of rivers (ocean)
nadanadīpatim:
Karma (कर्म; गन्तव्य)
TypeNoun
Rootnada + nadī + pati (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास (nadānāṃ nadīnām ca patiḥ = समुद्रः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (Accusative singular)

When king Ravana reached there, Maricha received him in accordance with tradition and made worshipful offering to the king, fulfilling all his superhuman desires.

S
sārathi (charioteer)
R
Rāvaṇa
R
ratha (chariot)

FAQs

The verse presents efficiency and obedience in service; dharma evaluates such qualities by the righteousness of the goal they support—skill becomes ethically charged by intention.

The charioteer immediately prepares the vehicle, enabling Rāvaṇa’s swift departure.

The charioteer’s promptness and competence (laghuvikrama) are emphasized, though placed in service of Rāvaṇa’s agenda.