Shloka 3

अरण्यकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः

Sarga 29: Rama’s Admonition to Khara and the Shattering of the Mace

Devanagari script

उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत्।त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति।।।।

Transliteration

udvejanīyo bhūtānāṃ nṛśaṃsaḥ pāpakarmakṛt | trayāṇām api lokānām īśvaro ’pi na tiṣṭhati ||

Translation

残忍にして罪業をなし、あらゆる生きものの恐れとなる者は、たとえ三界の主であっても、ついには立ち続けられぬ。

Word by Word

• उद्वेजनीयः: one who is to be feared/causes agitation; distressing
• उद्वेजनीयः: कर्तृ-विशेषणम् (कर्ता-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: उद्-√विज् (धातु) + अनीय (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त-विशेषणम्; अनीय-प्रत्ययान्तः (भाव्य/योग्य-अर्थः); प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः

• भूतानाम्: of beings
• भूतानाम्: सम्बन्धः (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिकम्; √भू (धातु) + क्त)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्, नपुंसकलिङ्गः

• नृशंसः: wicked, cruel
• नृशंसः: कर्तृ-विशेषणम् (कर्ता-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: नृशंस (प्रातिपदिकम्)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः

• पापकर्मकृत्: doer of sinful deeds
• पापकर्मकृत्: कर्ता (सम्बोधन/वर्णन-रूपेण कर्तृपदस्य समानाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिकम्) + कर्म (प्रातिपदिकम्) + √कृ (धातु) + क्विप् (कृत्-प्रत्यय; कृत्)
• Form: समासः: पापस्य कर्म (षष्ठी-तत्पुरुष) / पापकर्म (कर्मधारय-सम्भवः) + कृत् (क्विपन्त-कृदन्तः); प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः

• त्रयाणाम्: of the three
• त्रयाणाम्: सम्बन्धः (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिकम्)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः (लोकानाम् इति पदेन सह)

• अपि: even, also
• अपि: सम्बन्ध-बोधक/अलंकारिक-निपातः
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; निपातः (समुच्चय/अपवाद/अतिशयार्थे)

• लोकानाम्: of worlds
• लोकानाम्: सम्बन्धः (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिकम्)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्, पुल्लिङ्गः

• ईश्वरः: lord, ruler
• ईश्वरः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिकम्)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गः

• अपि: even (if)
• अपि: सम्बन्ध-बोधक/अलंकारिक-निपातः
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; निपातः (अपवाद/अतिशयार्थे)

• न: not
• न: निषेधक
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः

• तिष्ठति: stands, remains, survives
• तिष्ठति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्

Context

Indeed, (it is strange that) you do not see me holding a mace and standing here like an unshakeable mountain which contains minerals and supports the earth.

Characters & Entities

• Rāma
• Khara

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma is self-destructive: cruelty and sinful conduct ultimately lead to downfall, regardless of power or status.

What is the narrative situation?

Rāma addresses Khara in the forest confrontation, warning that wickedness cannot sustain itself.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s moral clarity—he frames the conflict as a consequence of ethical law (karma), not mere personal rivalry.