Shloka 32

खरसेनासङ्ग्रामः

The Battle with Khara’s Host at the Hermitage

Devanagari script

शूलमुद्गरहस्ताश्च चापहस्ता महाबलाः।सृजन्तश्शरवर्षाणि शस्त्रवर्षाणि संयुगे।।।।द्रुमवर्षाणि मुञ्चन्तश्शिलावर्षाणि राक्षसाः।।

Transliteration

śūlamudgarahastāś ca cāpahastā mahābalāḥ | sṛjantaḥ śaravarṣāṇi śastravarṣāṇi saṅyuge || drumavarṣāṇi muñcantaḥ śilāvarṣāṇi rākṣasāḥ ||

Translation

槍と鉄槌を手にし、さらに弓をも携えた大力の羅刹たちは、戦場で矢の雨・武器の雨を放ち、また樹木の雨、岩石の雨をも降らせた。

Word by Word

• शूलमुद्गरहस्ताः: having spears and hammers in hand
• शूलमुद्गरहस्ताः: Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शूल (प्रातिपदिक) + मुद्गर (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): शूल-मुद्गर-हस्त = ‘शूलमुद्गरौ हस्तयोः येषां ते’; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• चापहस्ताः: having bows in hand
• चापहस्ताः: Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चाप (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): चाप-हस्त = ‘चापः हस्ते येषां ते’; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• महाबलाः: very strong
• महाबलाः: Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महā (उपसर्ग/पूर्वपद) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारय): महत् बलम् येषां ते; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• सृजन्तः: pouring forth
• सृजन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘pouring forth/creating’

• शरवर्षाणि: showers of arrows
• शरवर्षाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): शर-वर्ष = ‘शराणां वर्षम्’; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचनम्

• शस्त्रवर्षाणि: showers of weapons
• शस्त्रवर्षाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): शस्त्र-वर्ष = ‘शस्त्राणां वर्षम्’; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचनम्

• संयुगे: in battle
• संयुगे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संयुग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; Locative ‘in battle’

• द्रुमवर्षाणि: showers of trees
• द्रुमवर्षाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्रुम (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): द्रुम-वर्ष = ‘द्रुमाणां वर्षम्’; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचनम्

• मुञ्चन्तः: releasing
• मुञ्चन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘releasing’

• शिलावर्षाणि: showers of stones
• शिलावर्षाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुष): शिला-वर्ष = ‘शिलानां वर्षम्’; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचनम्

• राक्षसाः: demons
• राक्षसाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Context

Holding spears, hammers and bows in their hands, the mighty demons rained on Rama weapons like arrows, trees and stones.

Characters & Entities

• rākṣasāḥ
• Rāma (implied target)
• śūla (spear)
• mudgara (hammer/club)
• cāpa (bow)
• śara (arrows)
• druma (trees)
• śilā (stones)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It illustrates how adharma relies on indiscriminate force and intimidation; dharma, by contrast, calls for measured power guided by right intent.

What is the narrative situation?

The rākṣasas mount a renewed, heavy assault, bombarding the battlefield with a barrage of missiles and uprooted objects.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s endurance is implied: he must withstand overwhelming, chaotic attack while remaining aligned with righteous conduct.