Shloka 5

महोत्पात-लक्षणानि

Omens before Khara’s Assault

Devanagari script

जनस्थानसमीपे तु समागम्य खरस्वनाः।विस्वरान्विविधांश्चक्रुर्मांसादा मृगपक्षिणः।।।।

Transliteration

janasthāna-samīpe tu samāgamya kharasvanāḥ | visvarān vividhāṃś cakrur māṃsādā mṛga-pakṣiṇaḥ ||

Translation

ジャナスターナの近くに、肉を食らう獣や鳥が群れ集い、さまざまな荒々しく不協和な声を上げた――滅びの近づくことを告げる、また一つの警めであった。

Word by Word

• जनस्थानसमीपे: near Janasthana
• जनस्थानसमीपे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जनस्थान (प्रातिपदिक) + समीप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जनस्थानस्य समीपम्), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थानवाचक

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), विरोध/अन्वयार्थक

• समागम्य: having gathered
• समागम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having assembled/come together’

• खरस्वनाः: harsh-voiced
• खरस्वनाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: खर (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (खरः स्वनः येषाम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• विस्वरान्: discordant cries
• विस्वरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विस्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘स्वर’ as sound/cry

• विविधान्: various
• विविधान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विस्वरान् इत्यस्य विशेषणम्

• चक्रुः: made/uttered
• चक्रुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• मांसादाः: flesh-eating
• मांसादाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मांस (प्रातिपदिक) + आद (प्रातिपदिक; from √अद्)
• Form: तत्पुरुष-समास (मांसम् अदन्ति), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; मृगपक्षिणः इत्यस्य विशेषणम्

• मृगपक्षिणः: beasts and birds
• मृगपक्षिणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक) + पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (मृगाश्च पक्षिणश्च), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

A huge vulture, frightening to look at flew up and sat on top of the flag on the staff of gold.

Characters & Entities

• Jana-sthāna
• birds

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma requires discernment (viveka): recognizing warning signs and not ignoring realities that demand protective action.

What is the narrative situation?

The environment around Jana-sthāna turns ominous as predatory creatures gather and cry out, signaling imminent conflict.

Which character virtue is emphasized?

Situational awareness—an ability to perceive danger early and respond with steadiness.