Shloka 3
Devanagari script
कः कृष्णसर्पमासीनमाशीविषमनागसम्।तुदत्यभिसमापन्नमङ्गुल्यग्रेण लीलया।।।।
Transliteration
kaḥ kṛṣṇasarpam āsīnam āśīviṣam anāgasam | tudaty abhisamāpannam aṅgulyagreṇa līlayā ||
Translation
誰が戯れに、近くにとぐろを巻く黒き蛇——無垢なれど猛毒の大蛇——を指先で突き、なお安泰でいられると思うのか。
Word by Word
कःwho
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
कृष्ण-सर्पम्a black snake
कृष्ण-सर्पम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (black + snake); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आसीनम्sitting
आसीनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआसीन (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आस् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
आशीविषम्a venomous serpent
आशीविषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआशीविष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्पविशेषवाचक
अनागसम्innocent, blameless
अनागसम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनागस् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
तुदतिpricks, hurts
तुदति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√तुद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अभिसमापन्नम्come near, approached
अभिसमापन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअभि+सम्+आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आपद् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; उपसर्गसमूह: अभि-सम्
अङ्गुली-अग्रेणwith the fingertip
अङ्गुली-अग्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअङ्गुली (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: अङ्गुल्याः अग्रं; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
लीलयाplayfully
लीलया:
Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
TypeNoun
Rootलीला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; भाववाचक
Context
As she was speaking, the inflamed Khara ordered fourteen very strong demons, comparable to Yama, the god of death, to proceed.
Characters & Entities
K
KharaŚ
Śūrpaṇakhā (implied by context)S
serpent (metaphor)FAQs
Dharma here is prudence and restraint: one should not provoke danger or commit harm frivolously, because actions have inevitable consequences.
After Śūrpaṇakhā is disfigured, Khara reacts with anger and uses a metaphor to describe the folly of provoking a powerful adversary.
Discernment (viveka): recognizing that reckless aggression invites ruin.