Shloka 15
हेमन्तवर्णनम् तथा भरतधर्मनिष्ठा-चिन्तनम्
Winter Description and Reflection on Bharata’s Devotion
Devanagari script
प्रकृत्या शीतलस्पर्शो हिमविद्धश्च साम्प्रतम्।प्रवाति पश्चिमो वायुः काले द्विगुणशीतलः।।।।
Transliteration
prakṛtyā śītalasparśo himaviddhaś ca sāmpratam | pravāti paścimo vāyuḥ kāle dviguṇaśītalaḥ ||
Translation
西風はもとより肌に冷たいが、今は霜の寒さに打たれ、この季節には冷えが倍して吹きわたる。
Word by Word
प्रकृत्याby nature
प्रकृत्या:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; करण/हेतु (instrumental: 'by nature')
शीतल-स्पर्शःcold touch
शीतल-स्पर्शः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशीतल (प्रातिपदिक) + स्पर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; कर्ता (for implied 'वायुः')
हिम-विद्धःpierced/struck by frost
हिम-विद्धः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिम (प्रातिपदिक) + विद्ध (कृदन्त; व्यध्/विध् धातु)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्; विद्ध = भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम्
साम्प्रतम्now
साम्प्रतम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootसाम्प्रतम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम्
प्रवातिblows forth
प्रवाति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवा (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
पश्चिमःwestern
पश्चिमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (for वायुः)
वायुःwind
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; कर्ता
कालेin this season/time
काले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; अधिकरणम् (time-locative)
द्विगुण-शीतलःdoubly cold
द्विगुण-शीतलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या) + गुण (प्रातिपदिक) + शीतल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (for वायुः)
Context
The snow-cold forest terrains are fertile with barley and wheat crops. As the Sun rises the swans and kraunchas produce pleasing notes.
FAQs
Acceptance of kāla (time/season) is part of dharma: one meets inevitable conditions without complaint, adjusting conduct while remaining truthful and steady.
A continued portrayal of winter’s severity in the forest, focusing on the biting western wind.
Endurance and composure in discomfort.