Shloka 30
पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः
Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya
Devanagari script
तदाश्रमस्थो विनयात्कदाचित्तं महामुनिम्।।।।उपासीनस्सकाकुत्स्थस्सुतीक्ष्णमिदमब्रवीत्।
Transliteration
tadāśramastho vinayāt kadācit taṃ mahāmunim |
upāsīnaḥ sakākutsthaḥ sutīkṣṇam idam abravīt ||
Translation
ある時、庵（アーシュラマ）に留まっていたカクッツタ族の王子は、大聖牟尼スティークシュナの傍らに恭しく座し、謙虚に次の言葉を述べた。
Word by Word
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)
आश्रमस्थःstaying in the hermitage
आश्रमस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआश्रम+स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (आश्रमेषु स्थितः)
विनयात्out of humility
विनयात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootविनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन (singular); हेतौ (cause)
कदाचित्once
कदाचित्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: at some time)
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
महामुनिम्the great sage
महामुनिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहā+मुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् मुनिः)
उपासीनःhaving sat near, attending
उपासीनः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउप+आस् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; अर्थः: उपविष्टः/सेवमानः
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
काकुत्स्थःKākutstha (Rama)
काकुत्स्थः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (proper epithet of Rāma)
सुतीक्ष्णम्Sutīkṣṇa
सुतीक्ष्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
इदम्this (speech)
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; वाक्यवस्तु-निर्देश
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
Context
Once while sitting beside sage Sutikshna at the hermitage Rama humbly addressed him:
Characters & Entities
R
Rama (Kakutstha)S
SutikshnaH
Hermitage (ashrama)FAQs
Vinaya (humility) before spiritual authority: dharma-oriented inquiry begins with respectful approach to the wise.
At Sutikshna’s hermitage, Rama sits close to the sage and begins a respectful conversation.
Praṇaya with vinaya (courteous intimacy): Rama is close enough to ask questions, yet maintains reverence.