Adhyaya 14

Verse 1

सोमशर्मोवाच । एवंविधं महापुण्यं धर्मव्याख्यानमुत्तमम् । कथं जानासि भद्रे त्वं कस्माच्चैव त्वया श्रुतम्

ソーマシャルマーは言った。「このように最上のダルマの説示は、まことに大いなる功徳をもたらす。吉祥なる御方よ、いかにしてそれを知り、また誰から確かに聞いたのか。」

Verse 2

सुमनोवाच । भार्गवाणां कुले जातः पिता मम महामते । च्यवनो नाम विख्यातः सर्वज्ञानविशारदः

スマナーは言った。「大いなる御心の方よ、わが父はバールガヴァ族の系譜に生まれ、チャヤヴァナ（Cyavana）と名高く、あらゆる学知に通じておりました。」

Verse 3

तस्याहं प्रिय कन्या वै प्राणादपि च वल्लभा । यत्रयत्र व्रजत्येष तीर्थारामेषु सुव्रत

わたしはまことに父の愛娘であり、その命よりもなお愛されております。彼がどこへ赴こうとも、すぐれた誓いを持つあなたよ、父は聖なる渡し場と清浄なる聖林を巡り歩きます。

Verse 4

सभासु च मुनीनां तु देवतायतनेषु च । तेन सार्द्धं व्रजाम्येका क्रीडमाना सदैव हि

賢者たちの集いにおいても、また神々の社においても、わたしは彼と共に赴きます――ただ独り――常に聖なる戯れのうちに。

Verse 5

कौशिकान्वयसंभूतो वेदशर्मा महामतिः । पितुर्मम सखा दैवादटमानः समागतः

カウシカ族に生まれた大いなる賢者ヴェーダシャルマーは、わが父の友でもあり、運命の導きにより遍歴の途上でここへと来合わせました。

Verse 6

दुःखेन महताविष्टश्चिंतयानो मुहुर्मुहुः । समागतं महात्मानं तमुवाच पिता मम

大いなる悲しみに覆われ、幾度も幾度も憂いの思いに沈みつつ、かの高徳の人が来たとき、わが父はその大いなる魂に語りかけた。

Verse 7

भवंतं दुःखसंतप्तमिति जानामि सुव्रत । कस्माद्दुःखी भवाञ्जातस्तस्मात्त्वं कारणं वद

善き誓いを守る者よ、あなたが悲しみに焼かれていることを私は知っている。何ゆえに憂いを得たのか。ゆえにその原因を語ってほしい。

Verse 8

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा च्यवनस्य महात्मनः । तमुवाच महात्मानं पितरं मम सुव्रतः

そのとき大いなる魂をもつチャヴァナの言葉を聞いて、善き誓いの人は、同じく大いなる魂であるわが父にこう語った。

Verse 9

वेदशर्मा महाप्राज्ञ सर्वदुःखस्य कारणम् । मम भार्या महासाध्वी पातिव्रत्यपरायणा

大いなる智慧をもつヴェーダシャルマーよ、あなたこそが私のあらゆる苦しみの因である。わが妻はきわめて徳高く、夫への貞節にひたすら励む。

Verse 10

अपुत्रा सा हि संजाता मम वंशो न विद्यते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं प्रश्नितोस्मि यतस्त्वया

彼女はまことに男子に恵まれず、わが家系は続かない。あなたが問うたゆえ、これがその理由だと告げたのである。

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चित्सिद्धः समागतः । मम पित्रा तथा तेन ह्युत्थाय वेदशर्मणा

その折、あるシッダがそこに到来した。わが父も、またヴェーダシャルマンも、敬意をもって立ち上がった。

Verse 12

द्वाभ्यामपि च सिद्धोसौ पूजितो भक्तिपूर्वकैः । उपहारैस्स भोज्यान्नैर्वचनैर्मधुराक्षरैः

その成就者は二人によって信愛をもって供養された。供物と食物、そして甘美な音節の言葉によって。

Verse 13

द्वाभ्यामन्तर्गतं पृष्टं पूर्वोक्तं च यथा त्वया । उभौ तौ प्राह धर्मात्मा ससखं पितरं मम

あなたが問うたとおり—二つの要点を含み、先に述べたことに即して—その法にかなう人は二人について語った。すなわち、わが父とその友である。

Verse 14

धर्मस्य कारणं सर्वं मयोक्तं ते तथा किल । धर्मेण प्राप्यते पुत्रो धनं धान्यं तथा स्त्रियः

まことに、私はあなたにダルマのあらゆる因と根本を説き明かした。ダルマによって、子（男子）、財、穀物、そして妻をも得る。

Verse 15

ततस्तेन कृतं धर्मं संपूर्णं वेदशर्मणा । तस्माद्धर्मात्सुसंजातं महत्सौख्यं सपुत्रकम्

それからヴェーダシャルマンはそのダルマの行いを完全に成し遂げた。そのダルマより、大いなる安楽が—子の恵みとともに—生じた。

Verse 16

तेन संगप्रसंगेन ममैष मतिनिश्चयः । यथा कांत तव प्रोक्तं मयैव च परं शुभम्

その交わりとその帰結によって、これがわたしの確定した信念です。愛しき方よ、あなたが語られたとおり、わたしもまた最上の吉祥を確言します。

Verse 17

तस्माच्छ्रुतं महासिद्धात्सर्वसंदेहनाशनम् । विप्रधर्मं समाश्रित्य अनुवर्त्तस्व सर्वदा

ゆえに、あらゆる疑いを滅するこの教えを大成就者より聞いたなら、ブラーフマナのダルマに帰依し、常にそれに随いなさい。

Verse 18

सोमशर्मोवाच । धर्मेण कीदृशो मृत्युर्जन्म चैव वदस्व मे । उभयोर्लक्षणं कांते तत्सर्वं हि वदस्व मे

ソーマシャルマンは言った。「教えてください。ダルマに治められるとき、死と生はどのようなものですか。愛しき方よ、両者の相を余すところなく説いてください。」

Verse 19

सुमनोवाच । सत्य शौच क्षमा शांति तीर्थपुण्यादिकैस्तथा । धर्मश्च पालितो येन तस्य मृत्युं वदाम्यहम्

スマナーは言った。「真実、清浄、寛恕、安寧、そして聖地巡礼などによって得た功徳をもってダルマを守り立てた人、その死のありさまを私は説きましょう。」

Verse 20

रोगो न जायते तस्य न च पीडा कलेवरे । न श्रमो वै न च ग्लानिर्न च स्वेदो भ्रमस्तथा

その者には病は起こらず、身に苦痛もない。疲労も倦怠もなく、汗もめまいも、惑いもまた生じない。

Verse 21

दिव्यरूपधरा भूत्वा गंधर्वा ब्राह्मणास्तथा । वेदपाठसमायुक्ता गीतज्ञानविशारदाः

天上の姿をまとい、ガンダルヴァたち—また幾人かのブラーフマナも—ヴェーダの誦唱に励み、歌と音楽の智に通暁していた。

Verse 22

तस्य पार्श्वं समायांति स्तुतिं कुर्वंति चातुलाम् । स्वस्थो हि आसने युक्तो देवपूजारतः किल

彼らはその傍らに集い、比類なき讃嘆を捧げる。彼は座に安らかに端坐し、心を定めて—と伝えられるように—神への礼拝に没入している。

Verse 23

तीर्थं च लभते प्राज्ञः स्नानार्थं धर्मतत्परः । अग्न्यागारे च गोस्थाने देवतायतनेषु च

ダルマに専心する賢者は、沐浴のための聖なるティールタを得る。火の聖所においても、牛舎においても、また神殿の境内においても。

Verse 24

आरामे च तडागे च यत्राश्वत्थो वटस्तथा । ब्रह्मवृक्षं समाश्रित्य श्रीवृक्षं च तथा पुनः

林苑と池のほとり—アシュヴァッタ（聖なるイチジク）やヴァタ（バニヤン）などの聖樹があるところでは—「ブラフマ樹」にも寄り添い、さらにまた「シュリー樹」にも依りすがるべきである。

Verse 25

अश्वस्थानं समाश्रित्य गजस्थानगतो नरः । अशोकं चूतवृक्षं च समाश्रित्य यदास्थितः

馬のいる場所に身を寄せ、象のいる場所へ赴き、その折にアショーカ樹とマンゴー樹の蔭にとどまる人は—

Verse 26

संनिधौ ब्राह्मणानां च राजवेश्मगतोथवा । रणभूमिं समाश्रित्य पूर्वं यत्र मृतो भवेत्

ブラーフマナたちの御前であれ、王の宮殿に入った後であれ、戦場に身を寄せたとしても――かつてどこで死を迎えたとしても、その場所において（かく語られる）。

Verse 27

मृत्युस्थानानि पुण्यानि केवलं धर्मकारणम् । गोग्रहं तु सुसंप्राप्य तथा चामरकंटकम्

死に結びつく場所でさえ、ただダルマの因となるがゆえに聖なるものとなる。正しくゴーグラハに至り、またアマラカンタカに至るなら、（功徳を得る）。

Verse 28

शुद्धधर्मकरो नित्यं धर्मतो धर्मवत्सलः । एवं स्थानं समाप्नोति यदा मृत्युं समाश्रितः

常に清浄なるダルマを行い、ダルマに帰依し、正しさを愛する者は――死がついに身に及ぶとき、そのような住処に到達する。

Verse 29

मातरं पश्यते पुण्यं पितरं च नरोत्तमः । भ्रातरं श्रेयसा युक्तमन्यं स्वजनबांधवम्

その最上の人は、功徳ある母と父を見、また吉祥の幸を具えた兄弟、さらに他の親族・縁者をも見る。

Verse 30

बंदीजनैस्तथा पुण्यैः स्तूयमानं पुनःपुनः । पापिष्ठं नैव पश्येत मातृपित्रादिकं पुनः

吟誦する者と徳ある人々に幾度も讃えられつつ、彼は最も罪深き者をもはや見ず――また母や父などの親族をも、再び顧みない。

Verse 31

गीतं गायंति गंधर्वाः स्तुवंतिस्तावकाः स्तवैः । मंत्रपाठैस्तथा विप्रा माता स्नेहेन पूजयेत्

ガンダルヴァたちは歌をうたい、信徒は讃歌によって彼女を讃え、ブラーフマナたちはマントラを誦する。かくして母は、慈愛をもって敬い供養すべきである。

Verse 32

पितास्वजनवर्गाश्च धर्मात्मानं महामतिम् । एवं दूताः समाख्याताः पुण्यस्थानानि ते विभो

「（そこには）父と一族の人々が含まれ、皆、法にかなった魂と大いなる思慮を備える。かくして使者は説き明かされ、また同様に、主よ、あなたの功徳を生む聖地も語られた。」

Verse 33

प्रत्यक्षान्पश्यते दूतान्हास्यस्नेहसमाविलान् । न च स्वप्नेन मोहेन क्लेदयुक्तेन नैव सः

彼は使者たちをまのあたりに見る――嘲りの笑いと残酷な偽りの情に曇った顔である。それは夢でも迷妄でもなく、湿った昏迷の混濁でもない。まさしく彼にとっては現実である。

Verse 34

धर्मराजो महाप्राज्ञो भवंतं तु समाह्वयेत् । एह्येहि त्वं महाभाग यत्र धर्मः स तिष्ठति

至賢なるダルマラージャは、まことに汝を招くであろう。「来たれ、来たれ、幸いなる者よ――ダルマの住まうところへ行け。」

Verse 35

तस्य मोहो न च भ्रांतिर्न ग्लानिः स्मृतिविभ्रमः । जायते नात्र संदेहः प्रसन्नात्मा स तिष्ठति

彼には迷いも錯乱も生じず、倦みもなく、記憶の乱れも起こらない。疑いはない――彼は澄みわたる心のまま、確立してとどまる。

Verse 36

ज्ञानविज्ञानसंपन्नः स्मरन्देवं जनार्दनम् । तैः सार्द्धं तु प्रयात्येवं संतुष्टो हृष्टमानसः

霊的知識と成就した智慧を具え、彼は主ジャナールダナを憶念した。かくして彼らと共に旅立ち、満ち足りて心は歓喜にあふれていた。

Verse 37

एकत्वं जायते तत्र त्यजतः स्वंकलेवरम् । दशमद्वारमाश्रित्य आत्मा तस्य स गच्छति

そこにおいて、自らの身体を捨て去ると一如の境が生じる。さらに「第十の門」に依りて、その人のアートマンはその道を去ってゆく。

Verse 38

शिबिका तस्य आयाति हंसयानं मनोहरम् । विमानमेव चायाति हयो वा गज उत्तमः

彼のために、白鳥の車のように麗しい輿（しびか）が来る。まことに天のヴィマーナも到来し、あるいは優れた馬、または壮麗な象が現れる。

Verse 39

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरैर्व्यजनैस्तथा । वीज्यमानः स पुण्यात्मा पुण्यैरेवं समंततः

その上には天蓋がかざされ、さらにチャーマラの払子と扇であおがれる。かの功徳ある者は、かくして四方より善き人々に侍される。

Verse 40

गीयमानस्तु धर्मात्मा स्तूयमानस्तु पंडितैः । बंदिभिश्चारणैर्दिव्यैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

そのダルマに立つ者は歌われ、讃えられた。学匠たち、詩人と天なるチャーラナ、そしてヴェーダに通暁したブラーフマナたちが称揚した。

Verse 41

साधुभिः स्तूयमानस्तु सर्वसौख्यसमन्वितः । यथादानप्रभावेण फलमाप्नोति तत्र सः

善き人々に讃えられ、あらゆる安楽に満たされて、彼はそこで、布施の力に応じた果報を得る。

Verse 42

आरामवाटिकामध्ये स प्रयाति सुखेन वै । अप्सरोभिः समाकीर्णो दिव्याभिर्मंगलैर्युतः

彼は園林の中を安らかに歩み、アプサラーたちに囲まれ、天なる吉祥の輝きを帯びている。

Verse 43

देवैः संस्तूयमानस्तु धर्मराजं प्रपश्यति । देवाश्च धर्मसंयुक्ता जग्मुः संमुखमेव तम्

神々に讃えられる中、彼はダルマラージャを拝した。正法に結ばれた神々は、まっすぐ進み出て彼と面前で相まみえた。

Verse 44

एह्येहि वै महाभाग भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । एवं स पश्यते धर्मं सौम्यरूपं महामतिम्

「来たれ、来たれ、幸い大いなる者よ。心の望むままの享楽を味わえ。」かくして彼は、柔和な姿にして大いなる叡智を備えたダルマを拝する。

Verse 45

स्वस्य पुण्यप्रभावेण भुंक्ते च स्वर्गमेव सः । भोगक्षयात्सधर्मात्मा पुनर्जन्म प्रयाति वै

自らの功徳（プンニャ）の力によって、彼はまことに天界を享受する。だが享楽が尽きると、その正しき魂は必ず再び生まれへと赴く。

Verse 46

निजधर्मप्रसादात्स कुलं पुण्यं प्रयाति वै । ब्राह्मणस्य सुपुण्यस्य क्षत्रियस्य तथैव च

自らの正しいダルマの功徳によって、その一族はまことに清浄なる聖位に至る。大いなる功徳を具えたブラーフマナも、またクシャトリヤも同様である。

Verse 47

धनाढ्यस्य सुपुण्यस्य वैश्यस्यैव महामते । धर्मेण मोदते तत्र पुनः पुण्यं करोति सः

大賢よ、富みて大いなる功徳を具えたヴァイシャは、ダルマによってその場で歓喜し、さらにまた功徳ある善行を重ねて行う。