Shloka 49

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

Devanagari script

श्रृणु मे कार्यमतुलं यदर्थमहमागतः । यन्मे मनोगतं कार्यं तद्विज्ञाय च मानिनि ॥ ४९ ॥

Transliteration

śrṛṇu me kāryamatulaṃ yadarthamahamāgataḥ | yanme manogataṃ kāryaṃ tadvijñāya ca mānini || 49 ||

Translation

我が比類なき用向き、ここに来た理由を聞きなさい。誇り高き方よ、私の胸中の務めを悟ったなら、それにふさわしく行いなさい。

Word by Word

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; ‘my/of me’

• कार्यम्: task/purpose
• कार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘कार्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• यत्: which
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचकं (relative pronoun)

• अर्थम्: for the purpose
• अर्थम्: Hetu/Prayojana (हेतु/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• आगतः: have come
• आगतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past participle used predicatively), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘I have come’

• यत्: which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचकं; अत्र ‘कार्यम्’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• मनोगतम्: in my mind/intent
• मनोगतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनस् + गत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मनसि गतम्’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः; ‘कार्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• कार्यम्: task
• कार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र ‘यत् ... कार्यम्’ (relative clause)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘that (task)’

• विज्ञाय: having understood
• विज्ञाय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), अर्थः—‘having understood/known’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• मानिनि: O proud/esteemed lady
• मानिनि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘मानिनी’ (proud/esteemed lady)

Speaker

Unspecified male speaker addressing a woman (mānini) within the narrative frame

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse highlights sankalpa (inner resolve): spiritual and worldly actions become meaningful when one’s intention is clearly known and consciously carried out.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it stresses attentive listening and alignment with heartfelt purpose—qualities essential in bhakti, where one listens (śravaṇa) and acts in harmony with a sacred intention.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga is taught in this line; the practical takeaway is disciplined communication—clear statement of purpose and correct understanding before action, which supports dharmic conduct in ritual and daily duty.