Shloka 51

The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

Devanagari script

तं दृष्ट्वा दंडवद्भूमौ निपपात हरो हरिम् । पुनरुत्थाय विप्रेंद्र ननाम विधृतांजलिः ॥ ५१ ॥

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā daṃḍavadbhūmau nipapāta haro harim | punarutthāya vipreṃdra nanāma vidhṛtāṃjaliḥ || 51 ||

Translation

御姿を見て、ハラ（シヴァ）はハリ（ヴィシュヌ）の御前に、杖のごとく全身を地に投げて五体投地した。さらに起き上がり、婆羅門の中の最勝者よ、合掌して恭しく礼拝した。

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): ‘having seen’

• दण्डवत्: prostrate like a staff
• दण्डवत्: सम्बन्ध (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: दण्डवत् (अव्यय/तद्धित-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb): दण्ड इव (like a staff; prostrate)

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: अधिकरण (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7/Locative), एकवचन

• निपपात: fell down
• निपपात: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: नि-

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; शिवनाम

• हरिम्: Hari (Viṣṇu)
• हरिम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विष्णुनाम

• पुनः: again
• पुनः: सम्बन्ध (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): पुनरपि

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive): ‘having risen’ (उत्- + √स्था)

• विप्र-इन्द्र: O best of Brahmins
• विप्र-इन्द्र: सम्बोधन (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; ‘ब्राह्मणानाम् इन्द्रः’

• ननाम: bowed
• ननाम: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• विधृत-अञ्जलिः: with hands joined (in reverence)
• विधृत-अञ्जलिः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विधृत (कृदन्त; √धृ धातु, क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहिः: ‘विधृतः अञ्जलिः येन सः’

Speaker

Suta (narrating to the sages; addressing a leading brahmin as 'viprendra')

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Shiva
• Vishnu
• Hari
• Hara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It portrays ideal reverence: even Hara (Śiva) honors Hari (Viṣṇu) with daṇḍavat-pranāma and añjali, teaching humility and devotion before the Supreme.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown through embodied worship—prostration (daṇḍavat) and prayerful salutation (añjali)—indicating surrender, respect, and loving acknowledgment of the Lord’s presence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects prayoga (ritual practice) and śiṣṭācāra: traditional gestures of worship such as añjali and daṇḍavat-pranāma used in pūjā and temple etiquette, rather than a technical lesson in a specific Vedāṅga.