Adhyaya 84: The Gods’ Hymn after the Slaying of Mahishasura and the Goddess’ Boon

Verse 1

ऋषिर्उवाच। ततः सुरगणाः सर्वे देव्या इन्द्रपुरोगमाः। स्तुतिं आरेभिरे कर्तुं निहते महिषासुरे॥

聖仙は言った――そのとき、魔王マヒシャースラが討たれると、インドラを先頭とする諸神の軍勢は、女神を讃嘆し始めた。

Verse 2

शक्रादयः सुरगणा निहतेऽतिवीर्ये तस्मिन् दुरात्मनि सुरारिबले च देव्या । तां तुष्टुवुः प्रणतिनम्रशिरोधरांसा वाग्भिः प्रहर्षपुलकोद्गमचारुदेहाः ॥

その最も勇猛でありながら邪悪な心をもつ魔（マヒシャースラ）と、神々の敵の軍勢とがデーヴィーによって討たれると、インドラと諸神の群れは、至上の歓喜から身に粟立ち、そのために姿はいよいよ麗しく、首と肩を恭しく垂れて、言葉をもって彼女を讃えた。

Verse 3

देव्या यया ततमिदं जगदात्मशक्त्या निःशेषदेवगणशक्तिसमूहमूर्त्या । तामम्बिकामखिलदेवमहर्षिपूज्यां भक्त्या नताः स्म विदधातु शुभानि सा नः ॥

神々は言った――自らの力によってこの全宇宙に遍満し、諸神のあらゆる力の総体として顕現する女神に、すべての神々と大聖仙たちが礼拝すべきアンビカーに、われらは信愛をもって頂礼する。どうか彼女がわれらに吉祥を授け給え。

Verse 4

यस्याः प्रभावमतुलं भगवाननन्तो ब्रह्मा हरश्च नहि वक्तुमलं बलं च । सा चण्डिकाखिलजगत्परिपालनाय नाशाय चाशुभभयस्य मतिं करोतु ॥

願わくは、比類なき栄光と力をもち、ヴィシュヌ（アナンタ）・ブラフマー・シヴァでさえもその全てを語り尽くせぬチャンディカーが、全世界の護持と悪への恐怖の滅尽へと御心を向け給え。

Verse 5

या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीः पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धिः । श्रद्धा सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जा तां त्वां नताः स्म परिपालय देवि विश्वम् ॥

あなたこそは徳ある者の家におけるシュリー（繁栄）であり、罪ある者の家におけるアラクシュミー（不運）である。あなたは学識ある者の心におけるブッディ（知慧）であり、善き者の心におけるシュラッダー（信）であり、高貴なる者に備わるラッジャー（慎み）である。デーヴィーよ、われらはあなたに頂礼する。どうか宇宙を護り給え。

Verse 6

किं वर्णयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत् किं चातिवीर्यमसुरक्षयकारि भूरि । किं चाहवेषु चरितानि तवाद्भुतानि सर्वेषु देव्यसुरदेवगणादिकेषु ॥

おおデーヴィーよ、いかにして我らは、思議を絶する御姿を語り得ようか。あるいは、アスラを滅ぼす、満ち溢れ限りなく勝れた御勇猛を。あるいは、神々・アスラ・その他あらゆる軍勢の戦いのただ中における、御身の驚嘆すべき戦功を。

Verse 7

हेतुः समस्तजगतां त्रिगुणापि दोषैर् न ज्ञायसे हरिहरादिभिरप्यपारा । सर्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूतम् अव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या ॥

汝は一切世界の原因。三つのグナにより相を示しながらも、過失あるものとは知られず、ハリ（ヴィシュヌ）やハラ（シヴァ）ならびに他の神々にさえ測り知れぬ深奥である。汝は万有の帰依処、この全世界はただ汝の一分にすぎない。汝は不顕現にして至上、原初のプラクリティである。

Verse 8

यस्याः समस्तसुरता समुदीरणेन तृप्तिं प्रयाति सकलेषु मखेषु देवि । स्वाहासि वै पितृगणस्य च तृप्तिहेतुरुच्चार्यसे त्वमत एव जनैः स्वधा च ॥

おおデーヴィーよ、汝はスヴァーハー（Svāhā）である。その唱えによって、あらゆる供犠において神々の集会は満足を得る。汝はまた祖霊（ピトリ、Pitṛ）の群れを満たす原因であるゆえ、人々は汝をスヴァーダー（Svādhā）とも唱える。

Verse 9

या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता त्वम् अभ्यस्यसे सुनियतेन्द्रियतत्त्वसारैः । मोक्षार्थिभिर्मुनिभिरस्तसमस्तदोषैर् विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि ॥

汝は究竟の解脱（モークシャ）の原因であり、汝の大いなる誓戒は思惟を超える。救いを求め、諸根を完全に制し、真理の精髄に帰依し、あらゆる過失を離れた聖仙たちは、汝を修し、汝を観想する。おお神聖なる女神よ、汝こそ至上の智（ヴィディヤー, Vidyā）である。

Verse 10

शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुषां निधानमुद्गीथरम्यपदपाठवतां च साम्नाम् । देवी त्रयी भगवती भवभावनाय वार्ता च सर्वजगतां परमार्तिहन्त्री ॥

汝は音声のアートマン、無垢なるリグ・ヴェーダとヤジュル・ヴェーダ、ならびにウドギータ（Udgītha）の妙なる唱誦を伴うサーマン讃歌の蔵である。汝は女神、三ヴェーダ（トライー, Trayī）の具現、存在を支えるために定められた吉祥なる者。汝はまたヴァールター（Vārtā：農業と経済の学）であり、あらゆる世界の苦痛を滅する至上の破壊者である。

Verse 11

मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारा दुर्गासि दुर्गभवसागरनौरसङ्गा । श्रीः कैटभारिहृदयैककृताधिवासा गौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा ॥

おお女神よ、あなたはメーダー（知性）にして、あらゆる聖典の精髄を知る者。あなたはドゥルガー、輪廻（サンサーラ）の難海を妨げなく渡らせる無碍の舟。あなたはシュリー（ラクシュミー）であり、カイタバの敵（ヴィシュヌ）の心にただ独り住まう。まことにあなたはガウリー、月を頂く主（シヴァ）に安住するお方である。

Verse 12

ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र- बिम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम् । अत्यद्भुतं प्रहृतमात्तरुषा तथापि वक्त्रं विलोक्य सहसा महिषासुरेण ॥

わずかに微笑む無垢の御顔は、満月の円盤に似て、最上の黄金の光により美しく輝いている。それを見ながら、怒りに取り憑かれたマヒシャースラが突如としてその御顔を打ったとは、まことに驚くべきことである。

Verse 13

दृष्ट्वा तु देवि कुपितं भ्रुकुटीकरालमुद्यच्छशाङ्कसदृशच्छवि यन्न सद्यः । प्राणान्मुमोच महिषस्तदतीव चित्रं कैर्जीव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन ॥

おお女神よ、眉をひそめて恐るべき相を示しながら、なお昇り月の色を帯びるあなたの憤怒の御顔を見て、マヒシャースラが直ちに命を捨てなかったとは、まことに不思議である。怒れる破壊者（死）を見て、誰が生きていられようか。

Verse 14

देवि प्रसीद परमा भवती भवाय सद्यो विनाशयसि कोपवती कुलानि । विज्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेतन् नीतं बलं सुविपुलं महिषासुरस्य ॥

おお女神よ、どうか吉祥を垂れたまえ。あなたは世界の繁栄の至上の原因である。怒りにおいては、諸族をただちに滅ぼす。まさに今この時、それが知られる。マヒシャースラの大軍は完全に滅ぼし尽くされたからである。

Verse 15

ते संमता जनपदेषु धनानि तेषां तेषां यशांसि न च सीदति धर्मवर्गः । धन्यास्त एव निभृतात्मजभृत्यदारा येषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना ॥

あなたに喜ばれる者は人々の中で尊ばれ、富も栄誉もその者のものとなり、積み重ねたダルマは滅びない。まことに彼らは幸いなる者であり、信心深い子ら、僕（しもべ）、妻を具える。繁栄を授けるあなたが、常に彼らに慈悲深いからである。

Verse 16

धर्म्याणि देवि सकलानि सदैव कर्माण्यत्यादृतः प्रतिदिनं सुकृती करोति । स्वर्गं प्रयाति च ततो भवतीप्रसादाल्लोकत्रयेऽपि फलदा ननु देवि तेन ॥

おおデーヴィーよ、徳ある者は日々、細心の注意と信愛をもってあらゆる正しき行いをなす。されど、その後に天界へ至るのは、ただ汝の恩寵によるのみ。ゆえにデーヴィーよ、三界において業の果を授ける唯一の授与者は汝ではないか。

Verse 17

दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि । दारिद्र्यदुःखभयहारिणि का त्वदन्या सर्वोपकारकरणाय सदार्द्रचित्ता ॥

おおドゥルガーよ、汝を念ずれば、あらゆる生きとし生けるものの恐れは取り除かれる。健やかにして心静かな者が汝を念ずれば、きわめて吉祥なる智慧を授けられる。貧困と苦悩と恐怖を払う御方よ、汝のほかに、常に柔らかな心で万人の利益のために働く者があろうか。

Verse 18

एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैते कुर्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापम् । संग्राममृत्युमधिगम्य दिवं प्रयान्तु मत्वेति नूनमहितान् विनिहंसि देवि ॥

これらの〔阿修羅〕を討ち滅ぼすことにより、世界は安楽を得る。彼らは久しく地獄に留まるに足る罪を犯したとしても、「戦場にて死に遭い、天界に至らしめよ」と念じて、デーヴィーよ、汝はまことに我らの敵を滅ぼされる。

Verse 19

दृष्ट्वैव किं न भवती प्रकरोति भस्म सर्वासुरानरिषु यत्प्रहिणोषि शस्त्रम् । लोकान् प्रयान्तु रिपवो ऽपि हि शस्त्रपूता इत्थं मतिर्भवति तेष्वपि ते ऽतिसाध्वी ॥

なぜ汝は、ただ一瞥にてすべての阿修羅を灰としないのか。されど汝は敵に武器を投じ、汝の矢弾によって浄められたその敵すらも、より高き世界に至らしめる。これこそ彼らに向けられた汝の最も慈悲深き御意である。

Verse 20

खड्गप्रभानिकरविस्फुरणैस्तथोग्रैः शूलाग्रकान्तिनिवहेन दृशोऽसुराणाम् । यन्नागता विलयमंशुमदिन्दुखण्ड- योग्याननं तव विलोकयतां तदेतत् ॥

もし阿修羅たちの眼が、汝の剣の光の奔流が放つ猛き閃光と、汝の三叉戟の尖端の豊かな輝きによって滅ぼされなかったのなら、それは彼らが、燦然たる月の三日月にも似た汝の御顔を見つめていたからである。

Verse 21

दुर्वृत्तवृत्तशमनं तव देवि शीलं रूपं तथैतदविचिन्त्यमतुल्यमन्यैः । वीर्यं च हन्त्रि हृतदेवपराक्रमाणां वैरिष्वपि प्रकटितैव दया त्वयेत्थम् ॥

おお女神よ、あなたの本性は悪しき者の振る舞いを抑え制することにある。あなたの御姿は思議を絶し、比類なきもの。おお討滅者よ、神々の力を奪った者どもを滅ぼすところにあなたの威力は顕れ、しかも敵に対してさえ慈悲をあらわに示される—まことにあなたはそのようなお方である。

Verse 22

केनोपमा भवतु तेऽस्य पराक्रमस्य रूपं च शत्रुभयकार्यतिहारि कुत्र । चित्ते कृपा समरनिष्ठुरता च दृष्टा त्वय्येव देवि वरदे भुवनत्रयेऽपि ॥

あなたの武勇はいかなるものに比すべきか。敵の恐るべき企てを取り除く御姿が、いずこに見いだされようか。三界において、女神よ、恩寵を授ける御方よ、心の慈悲と戦場の厳烈とが併せ見られるのは、ただあなたにおいてのみである。

Verse 23

त्रैलोक्यमेतदखिलं रिपुनाशनेन त्रातं त्वया समरमूर्धनि तेऽपि हत्वा । नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्तम् अस्माकमुन्मदसुरारिभवं नमस्ते ॥

この三界の全ては、あなたが敵を滅ぼすことによって救われた。戦いの頂において彼らを斬り伏せ、敵の軍勢を天へ（すなわち死へ）送り、われらの恐れは取り除かれた。狂乱するアスラの敵に対するわれらの勝利の源であるあなたに、敬礼し奉る。

Verse 24

शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके । घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिः स्वनेन च ॥

女神よ、あなたの三叉戟によって我らを守り給え。アンビカーよ、あなたの剣によって我らを守り給え。あなたの鈴の音によって、また弓弦の鳴り響く音によっても、我らを守り給え。

Verse 25

प्राच्यां रक्ष प्रतीच्यां च चण्डिके रक्ष दक्षिणे । भ्रामणेनात्मशूलस्य उत्तरस्यां तथेश्वरि ॥

東においても西においても我らを守り給え。チャンディカーよ、南において我らを守り給え。さらに北においても、主宰の女王よ、あなた自らの三叉戟の旋回によって我らを守り給え。

Verse 26

सौम्यानि यानि रूपाणि त्रैलोक्ये विचरन्ति ते । यानि चात्यर्थघोराणि तै रक्षास्मांस्तथा भुवम् ॥

三界を巡り動くあなたのいかなる柔和なる御姿によっても、またいかなる甚だ恐るべき御姿によっても、その御姿によって我らを護り、同じく大地をもお護りください。

Verse 27

खड्गशूलगदादीनि यानि चास्त्राणि तेऽम्बिके । करपल्लवसङ्गीनि तैरस्मान् रक्ष सर्वतः ॥

おおアンビカーよ、剣・三叉戟・棍棒など、あなたの持ついかなる武器も、若芽のごとく柔らかな御手に結ばれているそれらによって、四方より我らをお護りください。

Verse 28

ऋषिरुवाच एवम् स्तुता सुरैर्दिव्यैः कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः । अर्चिता जगतां धात्री तथा गन्धानुलेपनैः ॥

聖仙は言った。「かくして神々に讃えられた世界の扶持者たる女神は、ナンダナの園に生ずる天花、また香料と塗香とをもって礼拝された。」

Verse 29

भक्त्या समस्तैस्त्रिदशार्दिव्यैर्धूपैस्तु धूपिता । प्राह प्रसादसुमुखी समस्तान् प्रणतान् सुरान् ॥

すべての神々に信愛をもって敬われ、天の香煙に薫じられた彼女は、恩寵により和やかな御顔をもって、平伏する神々すべてに語りかけた。

Verse 30

देव्युवाच व्रियतां त्रिदशाः सर्वे यदस्मत्तोऽभिवाञ्छितम् । ददाम्यहमति प्रीत्या स्तवैरेभिः सुपूजिता ॥

女神は言った。「神々よ、我より望むものを何なりと選べ。これらの讃歌によってよく礼拝されたゆえ、我は大いなる歓喜をもってそれを授けよう。」

Verse 31

कर्तव्यमपरं यच्च दुष्करं तन्न विद्महे । इत्याकर्ण्य वचो देव्याः प्रत्यऊचुस्ते दिवौकसः ॥

「もはや成すべき他の業を、われらは知らぬ——また、汝にとってなお成し遂げられていない難事もない。」女神の御言葉を聞き、天界の住人たちはこのように答えた。

Verse 32

देवा ऊचुः भगवत्या कृतं सर्वं न किञ्चिदवशिष्यते । यदयं निहतः शत्रुरस्माकं महिषासुरः ॥

神々は言った。「すべては福徳なる女神によって成し遂げられ、何も残っておりません。われらの敵—マヒシャースラ—は討たれたのです。」

Verse 33

यदि चापि वरो देयस्त्वयास्माकं महेश्वरि । सं स्मृता सं स्मृता त्वं नो हिंसेथाः परमापदः ॥

「もし我らに恩寵を授け給うなら、偉大なる女神よ。汝が想起されるたび—幾度となく—我らの最大の災厄を退け給え。」

Verse 34

यश्च मर्त्यः स्तवैरेभिस्त्वां स्तोष्यत्य मलानने । तस्य वित्तर्धिविभवैर्धनदारादिसम्पदाम् । वृद्धयेऽस्मात्प्रसन्ना त्वं भवेताः सर्वदाम्बिके ॥

「また、これらの讃歌によって汝を讃えるいかなる人間にも、汚れなき御顔の御方よ——常に慈悲深きアンビカーよ、その財、繁栄、幸運、ならびに財宝・配偶者などの所有を増し給え。」

Verse 35

ऋषिरुवाच इति प्रसादिता देवैर् जगतोऽर्थे तथाऽऽत्मनः । तथेति उक्त्वा भद्रकाली बभूवाऽन्तर्हिता नृप ॥

仙人は言った。「このように、世の安寧と彼ら自身のために神々により慰撫されたバドラカーリーは、『そのとおりに』と言い、王よ、姿を見えぬものとした。」

Verse 36

इत्येतत्कथितं भूप सम्भूता सा यथा पुरा । देवी देवशरीरेभ्यो जगत्त्रय हितैषिणी ॥

かくして王よ、彼女が以前のごとく現れ出た次第が語られた――諸神の身より起こり出でた女神は、三界の安寧を願われたのである。

Verse 37

पुनश्च गौरीदेहात् सा समुद्भूता यथाभवत् । वधाय दुष्टदैत्यानां तथा शुम्भनिशुम्भयोः ॥

また彼女はガウリーの身より、かつての出来事のごとく起こり出でた――邪悪なるダイティヤらを討ち、さらにシュンバとニシュンバをも滅するためである。

Verse 38

रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिणी । तच्छृणुष्व मयाऽऽख्यातं यथावत्कथयामि ते ॥

諸世界を護り、また諸神の恩人として――これより我が語るところを聴け。しかるべき順序に従い、正しく汝に説き明かそう。