Shloka 33
Adhyaya 72 — Mahishasura's Rise
Sanskrit
मार्कण्डेय उवाच इति दत्वा वरं तस्मै नागराजसुता ततः ।
सखीṃ तां संपरिष्वज्य पातालमगमन्मुने ॥
Transliteration
mārkaṇḍeya uvāca iti datvā varaṃ tasmai nāgarājasutā tataḥ | sakhīṃ tāṃ saṃpariṣvajya pātālam agaman mune ||
Translation
マールカンデーヤは言った。「このように恩寵（願い）を授けたのち、ナーガ王の娘はその友を抱きしめ、賢者よ、パーターラへと赴いた。」
Word by Word
मार्कण्डेयःMarkandeya (the sage)
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
सम्बन्ध/वाक्य-चिह्न (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्ति/वाक्य-परिसमाप्ति सूचक अव्यय (quotative particle)
दत्वाhaving given
दत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (Gerund/Absolutive)
वरम्a boon
वरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन
नागराजसुताthe Nāga-king’s daughter
नागराजसुता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनागराज + सुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नागराजस्य सुता)
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; काल/अनुक्रम सूचक (then/thereafter)
सखीम्(her) female friend
सखीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
ताम्her
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
सम्परिष्वज्यhaving embraced
सम्परिष्वज्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootसम्-परि-स्वज् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष)
Formल्यबन्त अव्यय-क्रियाविशेषण (Gerund/Absolutive)
पातालम्to Pātāla (netherworld)
पातालम्:
कर्म (Karma/Goal as object of motion)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; गत्यर्थे कर्म
अगमत्went
अगमत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
मुनेO sage
मुने:
सम्बोधन (Sambodhana/Address)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
Speakers
Mārkaṇḍeya narrating to an unnamed sage (frame interlocutor not specified in input)
Key Themes
Narrative framingBoon completionNāga-loka / Pātāla geography
FAQs
Good deeds ripple across realms: assistance to others can invoke protective forces and blessings, after which each being returns to its ordained sphere (svadhāma).
Vaṃśānucarita narrative mechanics; prepares for Manvantara content by sealing the prophetic cause.
Descent to Pātāla after bestowing a boon suggests the ‘source’ of certain powers lies in subtle/hidden strata of the cosmos; blessings emerge from depth and return to depth.