Home›Markandeya Purana›Adhy. 72›Shloka 25
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 25

Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Sanskrit

ब्राह्मण उवाच भूप ! सारस्वतीमिष्टिं करोमि वचनात्तव ।

पत्नी तवेयमानृण्यं यातु तद्वाक्प्रवर्तनात् ॥

Transliteration

brāhmaṇa uvāca bhūpa! sārasvatīm iṣṭiṃ karomi vacanāt tava | patnī taveyam ānṛṇyaṃ yātu tadvākpravartanāt ||

Translation

婆羅門は言った。「王よ、御命により、我はサラスヴァティー・イシュティ（Sarasvatī-iṣṭi）を執り行おう。彼女の言葉の働きを起こし、この汝の妃が負債／負うべき義務を清算して解放されんことを。」

Word by Word
ब्राह्मणःthe brahmin
ब्राह्मणः:
कर्ता (Speaker/Subject)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
भूपO king
भूप:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचनम्
सारस्वतीम्Sarasvatī-related
सारस्वतीम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसारस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘Sarasvatī-related’ (iṣṭiṃ विशेषयति)
इष्टिम्a sacrificial offering (iṣṭi)
इष्टिम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootइष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
करोमिI perform
करोमि:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, उत्तम-पुरुषः (1st), एकवचनम्
वचनात्from/according to (your) word
वचनात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; हेतौ—‘because of/according to’
तवyour
तव:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
पत्नी(your) wife
पत्नी:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तवyour
तव:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
इयम्this (woman)
इयम्:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
आनृण्यम्freedom from debt/obligation
आनृण्यम्:
कर्म (Object/Result)
TypeNoun
Rootआनृण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘freedom from debt/obligation’
यातुlet (her) attain
यातु:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; आशीर्लिङ्गार्थे—‘let her attain’
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (compound member)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-एकवचनम् (Genitive) समासार्थे; समासपूर्वपदम्
वाक्speech
वाक्:
सम्बन्ध (compound member)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-एकवचनम् (Genitive) समासार्थे; समासपूर्वपदम्
प्रवर्तनात्from the setting-in-motion of that speech
प्रवर्तनात्:
हेतु (Cause)
TypeNoun
Rootप्रवर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; समासः—तत्+वाक्+प्रवर्तन (षष्ठी-तत्पुरुष)
Speakers
Brahmin to king
Primary Deities
Sarasvatī
Shakti Aspects
Sarasvatī (goddess of speechlearningsacred utterance)
Key Themes
Ritual remedy (iṣṭi)Speech as divine graceRemoval of moral liability (ānṛṇya)

FAQs

Wrong done ‘through’ someone creates a moral residue; restoring the victim (speech) also restores the agent’s ethical balance (ānṛṇya).

Ritual-ācāra material within narrative; not sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara.

Sarasvatī-iṣṭi implies that speech is not merely biological but sacred; mantra and offering re-open vāg as a channel of śakti and truth.

←Previous Verse
Next Verse→