Shloka 14

Adhyaya 70 — The King Confronts the Rakshasa and Restores the Brahmin’s Wife

Sanskrit

राजोवाच कृतमेव त्वया सर्वं सर्वामेवातिथिक्रियाम् ।

किमर्थं ब्राह्मणवधूस्त्वयानीता निशाचर ॥

Transliteration

rājovāca kṛtam eva tvayā sarvaṃ sarvām evātithikriyām | kimarthaṃ brāhmaṇavadhūs tvayānītā niśācara ||

Translation

王は言った。「汝はまことに万事を尽くし、もてなしの作法をすべて行った。だが何のために婆羅門の妻を連れ来た（さらって来た）のか、夜にさまよう者よ。」

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कृतम्: done
• कृतम्: क्रिया/विधेय
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्यय; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘done’

• एव: indeed
• एव: निपातार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात

• त्वया: by you
• त्वया: कर्ता (कर्तृ-करणभाव)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘everything’

• सर्वाम्: all/entire
• सर्वाम्: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies अतिथिक्रियाम्)

• एव: indeed
• एव: निपातार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात

• अतिथि-क्रियाम्: hospitality/service to a guest
• अतिथि-क्रियाम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (अतिथेः क्रिया); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• किम्-अर्थम्: why/for what purpose
• किम्-अर्थम्: हेतु (हेतुः)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव; प्रश्नार्थक अव्यय: ‘for what reason?’

• ब्राह्मण-वधूः: a brahmin’s wife
• ब्राह्मण-वधूः: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + वधू (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (ब्राह्मणस्य वधूः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• आनीता: brought
• आनीता: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√नी (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्यय; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘has been brought’

• निशाचर: O night-roamer (demon)
• निशाचर: सम्बोधन (सम्बोधनम्)
• Type: Noun
• Root: निशाचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

Speakers

• King speaking to the rākṣasa

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Justice
• Interrogation of wrongdoing
• Dharma vs. ritual display
• Protection of Brahmin householders

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The king separates courtesy from innocence: hospitality does not cancel crime. Ethical scrutiny targets the harm done to persons, not the politeness shown to power.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ākhyāna; illustrates practical dharma (law, protection, inquiry) rather than cosmological headings.

What is the esoteric significance?

The question ‘why’ is the awakening of viveka (discrimination). It pierces the surface of appearances to demand truth about intention—the key to transforming or restraining destructive forces.