Home›Markandeya Purana›Adhy. 65›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Adhyaya 65 — Svarocis Enjoys on the Mountain; A Debate on Marital Fidelity and Desire

Sanskrit

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ स्वारोचिषे मन्वन्तरेऽ चतुःषष्ठितमोऽध्यायः ।

पञ्चषष्ठितमोऽध्यायः- ६५

मार्कण्डेय उवाच ।

ततः स ताभिः सहितः पत्नीभिरमरद्युतिः ।

ररामा तस्मिन् शैलेन्द्रे रम्यकानननिर्झरे ॥

Transliteration

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe 'tha svārociṣe manvantare catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ / pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ 65 / mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa tābhiḥ sahitaḥ patnībhir amaradyutiḥ / rarāma tasmin śailendre ramyakānananirjhare

Translation

かくして、スヴァーローチシャ・マンヴァンタラに属する『シュリー・マールカṇḍेयヤ・プラーナ』第六十四章は終わり、第六十五章が始まる。マールカṇḍेयヤは語った。ついでその光輝ある天上の存在は、かの妻たちを伴い、麗しき林と滝のほとりにあるその威容の山で戯れ遊んだ。

Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative/end marker)
श्रीमार्कण्डेयपुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्रीमार्कण्डेयपुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootश्री + मार्कण्डेय + पुराण (प्रातिपदिक); समासः
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (title-compound)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरबोधक अव्यय (particle: now/then)
स्वारोचिषेin (the) Svārociṣa (Manvantara)
स्वारोचिषे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); (मन्वन्तर-विशेषण)
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
चतुःषष्ठितमःsixty-fourth
चतुःषष्ठितमः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुःषष्ठि + तम (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (Singular); द्विगु-समास (numeral compound)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
पञ्चषष्ठितमःsixty-fifth
पञ्चषष्ठितमः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चषष्ठि + तम (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (Singular); द्विगु-समास (numeral compound)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular)
ततःthen
ततः:
अधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक अव्यय (adverb)
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular)
ताभिःwith them (those women)
ताभिः:
सह/साधन (Instrument/with)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन (Plural)
सहितःaccompanied, together with
सहितः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसह (उपसर्ग) + इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पत्नीभिःwith (his) wives
पत्नीभिः:
सह/साधन (Instrument/with)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन (Plural)
अमरद्युतिःthe radiant one (like an immortal)
अमरद्युतिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअमर + द्युति (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष
ररामाenjoyed, delighted
ररामा:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular)
शैलेन्द्रेon the king of mountains
शैलेन्द्रे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootशैल + इन्द्र (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (mountain + lord)
रम्यकानननिर्झरेat the lovely forest waterfall
रम्यकानननिर्झरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootरम्य + कानन + निर्झर (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (beautiful + forest + waterfall/spring)
Speakers
Mārkaṇḍeya narrating (explicit); colophon also present
Key Themes
Manvantara framingNarrative transitionCelestial enjoyment (bhoga) in a sacral landscape

FAQs

The text normalizes enjoyment after rightful attainment: bhoga is not condemned when situated within order and blessing, rather than driven by harm or adharma.

Manvantara: the colophon explicitly situates the narrative inside a manvantara unit, a classic Purāṇic organizing principle.

Mountain, grove, and waterfall imagery often signal a ‘tīrtha-like’ inner landscape—stability (mountain), flourishing (grove), and flowing vitality (waterfall).

←Previous Verse
Next Verse→