Shloka 30
Adhyaya 63 — The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses
Sanskrit
एतस्मिन्नन्तरे रक्षस्तत्तदा भीषणाकृति ।
नर्दमानं महानादमाजगाम त्वरान्वितम् ॥
Transliteration
etasminnantare rakṣastattadā bhīṣaṇākṛti | nardamānaṃ mahānādamājagāma tvarānvitam
Translation
その折まさに同時に、恐るべき相貌のラークシャサが疾く現れ、大いなる雷鳴のごとき轟音をもって咆哮した。
Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
अन्तरेin the interval/meanwhile
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
रक्षःa demon (rakṣas)
रक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
तत्then/just
तत्:
Discourse-marker (सम्बोधन/वाक्योपपादन)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग (particle-like use)
तदाat that time
तदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
भीषणाकृतिःof dreadful form
भीषणाकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभीषण + आकृति (प्रातिपदिक); भीषण-आकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; कर्मधारयः (‘terrible’ as qualifier of ‘form’)
नर्दमानम्roaring
नर्दमानम्:
Karta-vishesana (कर्तृविशेषण/Subject qualifier)
TypeVerb
Rootनर्द् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle, parasmaipada sense), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; रक्षः इति कर्तृविशेषणम्
महाgreat
महा:
Karma-vishesana (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (समासपूर्वपद-रूपेण)
नादम्sound/roar
नादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
आगजगामcame/arrived
आगजगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
त्वरान्वितम्accompanied by haste
त्वरान्वितम्:
Karta-vishesana (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootत्वरा + अन्वित (प्रातिपदिक); त्वरा-अन्वित
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थः (‘with haste’)
Speakers
Narrative voice (Mārkaṇḍeya’s narration)
Key Themes
Threat and confrontationRākṣasa motifDramatic escalation
FAQs
The narrative emphasizes vigilance: danger often arrives suddenly and loudly; preparedness (through prior instruction) is the dhārmic response.
Manvantara: exemplary events within a Manu’s age, illustrating dharma and adharma through characters and conflicts.
The roaring rākṣasa can be read as the eruption of tamas/violent impulse; the ‘swift arrival’ mirrors how unguarded mind-states can rapidly overwhelm if not checked.