Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyaya 63The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

त्रायस्वेति निरीक्ष्यैनं सा तदा वाक्यमब्रवीत् । मा भैषीरिति स प्राह भयविप्लुतलोचनाम् ॥

trāyasv eti nirīkṣyainaṃ sā tadā vākyam abravīt / mā bhaiṣīr iti sa prāha bhayaviplutalocanām

彼女は彼を見て言った。「お救いください!」恐怖で瞳を震わせる彼女に、彼は「恐れるな」と答えた。

त्रायस्वprotect (me)
त्रायस्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्रा (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचनम्
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive)
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम्
वाक्यम्words, a statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
माdo not
मा:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (prohibitive particle, used with लोट्)
भैषीःfear
भैषीः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभी (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; निषेधार्थे ‘मा’ सह
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
भय-विप्लुत-लोचनाम्her whose eyes were agitated by fear
भय-विप्लुत-लोचनाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभय (प्रातिपदिक) + विप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + लोचना (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समासः; स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (कन्यायाः)
Maiden (unnamed here) and the hero/protagonist (unnamed here)

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

RefugeCompassionate speechAssurance/protection

FAQs

Dharma begins with vāṇī (speech): offering fearlessness (‘mā bhaiṣīḥ’) is itself a moral act, preceding physical intervention. It models the protector’s duty to stabilize the distressed.

Ākhyāna within Vaṃśānucarita mode—an instructive episode emphasizing righteous conduct.

Fearlessness (abhaya) is a hallmark of dharmic sovereignty; the exchange frames protection as restoring inner order before outer conflict is addressed.