Shloka 29

Adhyaya 49Cosmic Dissolution

मासि मास्य् आर्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिः पुनः पुनः ।

रागोत्पत्त्या ततस् तासां वृक्षास् ते गृहम्-संज्ञिताः ॥

māsi māsy ārtavotpatt yā garbhotpattiḥ punaḥ punaḥ | rāgotpattyā tatas tāsāṃ vṛkṣās te gṛha-saṃjñitāḥ ||

月ごとに、月経の流れが起こるたび、受胎は繰り返し生じた。さらに欲望が起こると、彼らはそれらの樹々を「家」とみなした。

मासिin a month
मासि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
मासिmonth after month
मासि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति (repetition) for distributive sense
आर्तवोत्पत्त्याby the arising of menses
आर्तवोत्पत्त्या:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootआर्तव + उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; समास: आर्तवस्य उत्पत्तिः (षष्ठी-तत्पुरुष)
गर्भोत्पत्तिःconception/pregnancy arises
गर्भोत्पत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगर्भ + उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: गर्भस्य उत्पत्तिः (षष्ठी-तत्पुरुष)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb of repetition)
पुनःagain and again
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति (repetition)
रागोत्पत्त्याdue to the arising of passion
रागोत्पत्त्या:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootराग + उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समास: रागस्य उत्पत्तिः (षष्ठी-तत्पुरुष)
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अपादानार्थ (thereupon)
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
वृक्षाःtrees
वृक्षाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेthose
ते:
Karta-sahacara (कर्ता-सहचर)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
गृहसंज्ञिताःcalled ‘houses’
गृहसंज्ञिताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगृह + संज्ञित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: गृह + संज्ञित (तत्पुरुष)
Narrative voice within didactic exposition

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Yuga anthropologySexual desire and reproductionSocial domestication of nature

FAQs

The text links biological cycles with the ethical-psychological shift (rāga), presenting reproduction and attachment as drivers of more settled, possessive living.

Manvantara/yuga-dharma description (how beings’ conduct and conditions evolve with time).

‘House’ is not merely shelter but a mental designation (saṃjñā): attachment transforms neutral nature into ‘mine’ and ‘home,’ binding consciousness.