Shloka 16

Adhyaya 41 — Yogic Conduct and the Discipline Leading to Siddhi

Sanskrit

अस्तेयं ब्रह्मचर्यञ्च त्यागो 'लोभस्तथैव च ।

व्रतानि पञ्च भिक्षूणामहिंसापरमाणि वै ॥

Transliteration

asteyaṃ brahmacaryañ ca tyāgo 'lobhas tathaiva ca | vratāni pañca bhikṣūṇām ahiṃsāparamāṇi vai ||

Translation

不盗、梵行（ブラフマチャリヤ：聖なる禁欲）、離欲（出離）、無貪—これらは遊行の修行者の五つの誓戒と数えられる。しかも彼らの最高の原理は、まさにアヒンサー（不害・非暴力）である。

Word by Word

• अस्तेयम्: non-stealing
• अस्तेयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्तेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; abstract noun (भाववाचक)

• ब्रह्मचर्यम्: celibacy / brahmacarya
• ब्रह्मचर्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (ब्रह्मणि/ब्रह्मस्य चर्यम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• त्यागः: renunciation
• त्यागः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अलोभः: non-greed
• अलोभः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अलोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (in that manner/also)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• व्रतानि: vows
• व्रतानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याविशेषण; व्रतानि इति पदस्य विशेषणम् (numeral adjective)

• भिक्षूणाम्: of monks/beggars
• भिक्षूणाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भिक्षु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)

• अहिंसापरमाणि: having non-violence as the highest
• अहिंसापरमाणि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अहिंसा + परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (अहिंसा परमा येषाम्/अहिंसां परमां कुर्वन्ति) — व्रतानि इति पदस्य विशेषणम्

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (emphatic particle)

Speakers

• Didactic narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Yama / ethical restraints
• Ahiṃsā
• Renunciation

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Renunciant ethics are summarized as non-appropriation (asteya), sexual restraint (brahmacarya), letting-go (tyāga), and non-greed (alobha), all grounded in ahiṃsā as the highest norm.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/dharma exposition; ancillary to the Purāṇa’s narrative-cosmological core.

What is the esoteric significance?

Ahiṃsā is ‘parama’ because violence begins subtly as grasping—toward objects, pleasure, or status. These vows cut the roots of grasping, stabilizing the mind for yoga.