Shloka 20

Adhyaya 40 — The Yogin’s Impediments (Upasargas), Subtle Concentrations, and the Eight Siddhis

Sanskrit

तद्वद् बुद्धिमशेषाणां सत्त्वानामेत्य योगवित् ।

परित्यजति सम्प्राप्य बुद्धिसौक्ष्म्यमनुत्तमम् ॥

Transliteration

tadvad buddhimaśeṣāṇāṃ sattvānāmetya yogavit | parityajati samprāpya buddhisaukṣmyamanuttamam ||

Translation

また、ヨーガを知る者は一切衆生の बुद्धि（ブッディ、知性）に到達し、知性の無上の微細さを得たのち、それすらも捨てる（すなわちブッディさえ超える）。

Word by Word

• तद्वत्: likewise
• तद्वत्: Sambandha (तुलना-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद्वत् (अव्यय)
• Form: तुल्यतावाचक-अव्यय

• बुद्धिम्: intellect
• बुद्धिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अशेषाणाम्: of all/entire
• अशेषाणाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘सत्त्वानाम्’ इत्यस्य विशेषण

• सत्त्वानाम्: of beings
• सत्त्वानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• एत्य: having approached
• एत्य: Purvakala (पूर्वकाल/absolutive)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having gone/approached’

• योगवित्: knower of yoga
• योगवित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग + विद् (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (‘योगं वेत्ति’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परित्यजति: abandons
• परित्यजति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + त्यज् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सम्प्राप्य: having attained
• सम्प्राप्य: Purvakala (पूर्वकाल/absolutive)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having attained’

• बुद्धिसौक्ष्म्यम्: subtlety of intellect
• बुद्धिसौक्ष्म्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि + सौक्ष्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (‘बुद्धेः सौक्ष्म्यम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘बुद्धिसौक्ष्म्यम्’ इत्यस्य विशेषण

Speakers

• Unspecified in provided excerpt (within Markandeya Purana’s instructional dialogue context)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Yoga
• Transcending buddhi
• Supreme subtlety
• Non-dual tendency

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even the highest discriminative clarity is a stage: liberation requires letting go of the subtlest instrument (buddhi) once it has done its work.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Yoga-adhyātma instruction; not pañcalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Abandoning buddhi implies cessation of subject-object structuring at the causal level; awareness stands without the last internal ‘lens’ of discrimination.