Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Adhyaya 23Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

रसातलं पुनः प्राप्तौ परितोषसमन्वितौ ।

तथा च कृतवान् श्राद्धं स नागः कंबलानुजः ॥

rasātalaṃ punaḥ prāptau paritoṣasamanvitau | tathā ca kṛtavān śrāddhaṃ sa nāgaḥ kambalānujaḥ ||

二者は満足に満ちて、再びラサータラ(Rasātala)へ帰った。そしてそのとおり、カンバラの弟であるそのナーガはシュラーダ(śrāddha)を執り行った。

रसातलम्to Rasātala (netherworld)
रसातलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म (destination)
पुनःagain
पुनः:
Desha-Kala (देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (again)
प्राप्तौthe two returned/arrived
प्राप्तौ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘प्राप्त’ का; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘तौ’ (understood)
परितोषसमन्वितौendowed with satisfaction
परितोषसमन्वितौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरितोष + समन्वित (प्रातिपदिक); तत्पुरुष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (परितोषेण समन्वितौ)
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thus/in that manner)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
कृतवान्did/performed
कृतवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्तवतुँ (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्तवतुँ/perfect participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि—‘स नागः’
श्राद्धम्the śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता
नागःthe serpent
नागः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता (apposition to ‘सः’)
कंबलानुजःyounger brother of Kambala
कंबलानुजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकंबल + अनुज (प्रातिपदिक); तत्पुरुष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कंबलस्य अनुजः)
Narrator

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Śiva (as the boon-giver in context)
Netherworld cosmography (Rasātala reference)Ritual observance (śrāddha)Obedience to divine instruction

FAQs

Satisfaction (paritoṣa) follows right relationship: grace received, instruction followed, rite performed. The text links well-being to obedient execution of dharma rather than mere wishing.

Ānucarita with a minor cosmographic pointer (Rasātala), but not a formal Sarga/Manvantara passage.

Rasātala can symbolize the ‘lower’ strata of consciousness; bringing dharmic rite there suggests that even instinctual/serpentine layers can be purified and made vehicles for higher manifestation.