Next Verse

Shloka 1

Rathaghoṣa–Saṃjñāna: Damayantī’s Inference and the Dispatch of the Envoy (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 71)

/ हि न हुक है एकसप्ततितमो<्ध्याय: राजा ऋतुपर्णका विदर्भदेशको प्रस्थान, राजा नलके विषयमे वाष्णेयका विचार और बाहुककी अद्भुत अश्वसंचालन-कलासे वाष्णेय और ऋतुपर्णका प्रभावित होना बृहृदश्च उवाच श्रुत्वा वच: सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिप: । सान्त्ययन्‌ “लक्ष्णया वाचा बाहुकं प्रत्यभाषत,बृहदश्व मुनि कहते हैं--युधिष्ठिर! सुदेवकी वह बात सुनकर राजा ऋतुपर्णने मधुर वाणीसे सान्त्वना देते हुए बाहुकसे कहा--

bṛhadaśva uvāca | śrutvā vacaḥ sudevasya ṛtupārṇo narādhipaḥ | sāntvayan lakṣṇayā vācā bāhukaṃ pratyabhāṣata ||

ブリハダシュヴァは語った。スデーヴァの言葉を聞くや、人々の主たる王ルトゥパールナはバーフカに向かって言葉を発した。穏やかで見識ある声色にて彼を慰め、心を鎮めて揺るぎなくするための言い方であった。この場面は王者の作法を示す。憂うべき報せに際しても、君主は軽々しく急がず、量りある言葉によって平静を回復させ、行いにおいてダルマを守るのである。

बृहदश्वःBṛhadaśva (the sage)
बृहदश्वः:
Karta
TypeNoun
Rootबृहदश्व
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage), Non-finite
वचःspeech, words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
सुदेवस्यof Sudeva
सुदेवस्य:
TypeNoun
Rootसुदेव
FormMasculine, Genitive, Singular
ऋतुपर्णःṚtuparṇa
ऋतुपर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootऋतुपर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
नराधिपःking (lord of men)
नराधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Nominative, Singular
सान्त्वयन्comforting, consoling
सान्त्वयन्:
TypeVerb
Rootसान्त्वय्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
लक्ष्णयाwith (a) gentle/pleasant (manner)
लक्ष्णया:
Karana
TypeNoun
Rootलक्षणा
FormFeminine, Instrumental, Singular
वाचाwith speech, by words
वाचा:
Karana
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Instrumental, Singular
बाहुकम्Bāhuka
बाहुकम्:
Karma
TypeNoun
Rootबाहुक
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रत्यभाषतaddressed, spoke to
प्रत्यभाषत:
TypeVerb
Rootप्रति + भाष्
FormImperfect, 3rd, Singular

बृहृदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
Y
Yudhiṣṭhira
S
Sudeva
Ṛtupārṇa
B
Bāhuka (Nala)

Educational Q&A

Measured, consoling speech is a mark of dharma and kingship: when faced with significant news, one should respond with restraint, tact, and words that steady others rather than inflame anxiety.

After Sudeva reports his information, King Ṛtupārṇa turns to Bāhuka (Nala in disguise) and replies to him in a calming, discerning manner, setting up the ensuing events of the Nala episode.